İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik aralıksız askeri operasyonları, yalnızca sahada yürütülen silahlı çatışmalardan ibaret kalmadı; küresel kamuoyunun algısını şekillendirmeyi hedefleyen çok boyutlu bir enformasyon savaşıyla eş zamanlı yürütüldü. Yemen El-Mehra Üniversitesi İletişim Bölümü Başkanı Abdullah Bahaş tarafından hazırlanan ve El Cezire İletişim Çalışmaları Dergisi’nde yayımlanan kapsamlı bir araştırma, Tel Aviv yönetiminin 2008 ile 2025 yılları arasındaki 17 yıllık propaganda serüvenini masaya yatırdı.
Toplam 36 uluslararası ve Arap akademik çalışmasının nitel analizine dayanan araştırma; 2008 “Dökme Kurşun”, 2012 “Bulut Sütunu”, 2014 “Koruyucu Hat”, 2021 “Surların Muhafızı” ve 2023-2025 “Demir Kılıçlar” operasyonlarını inceleyerek İsrail anlatısının dönüşümünü ve uğradığı kırılmayı ortaya koydu.
Geleneksel savunmadan ahlaki meşruiyet arayışına
Araştırmaya göre İsrail’in propaganda stratejisi, yıllar içinde köklü bir söylem değişikliğine uğradı:
- 2008 Dönemi: Savaşlar ilk etapta doğrudan bir “varoluşsal güvenlik ve meşru müdafaa” söylemiyle gerekçelendirildi. Temel amaç, Batı kamuoyunun diplomatik desteğini kazanmaktı.
- 2014 Kırılması: Sivil can kayıplarının artması üzerine savunma refleksi yetersiz kalınca, söylem “askeri operasyonların ahlakiliğini kanıtlama” çabasına dönüştü. Direniş hareketleri için “canlı kalkan” iddiaları öne sürülürken, İsrail ordusunun uluslararası hukuka en çok uyan güç olduğu tezi işlendi.
- 2021 ve Sonrası: Söylem dijital güvenlik, siber tehditler ve Filistin direnişini şeytanlaştırma eksenine kaydırılarak bölgesel ve küresel kitleler nezdinde ayrıştırma hedeflendi.
Hasbara 2.0: Televizyon ekranlarından yapay zekâya
İsrail propagandasının en radikal dönüşümü iletişim mecralarında yaşandı. Geleneksel diplomasi ve ana akım Batı medyasının tekelinde yürütülen süreç, yerini dijital kamu diplomasisi olan “Hasbara 2.0” modeline bıraktı. 2008’de açılan resmi ordu YouTube kanalıyla başlayan süreç; 2011’de Arapça dijital iletişim birimlerinin kurulması, “İsrail Arapça Konuşuyor” gibi doğrudan bölge halklarının sosyal ve ekonomik kaygılarını hedef alan platformların devreye sokulmasıyla sürdü.
2023 sonrasında ise TikTok, üretken yapay zekâ, manipülatif görsel içerikler ve derin kurgu teknikleri devreye sokularak anlatı yeniden kurgulanmaya çalışıldı. Kitleler artık homojen bir yapı olarak değil; Batı, Küresel Güney ve doğrudan Filistin halkı gibi mikro hedef gruplarına ayrılarak özel içeriklerle yönlendirilmek istendi.
Canlı sahadan gelen görüntüler hegemonya duvarını yıktı
Araştırmanın ulaştığı en çarpıcı sonuç ise teknik üstünlüğe rağmen propagandanın yaşadığı derin başarısızlık oldu. Ana akım medyanın tekelini kıran akıllı telefonlar, sivil gazeteciler ve sosyal medya ağları, Gazze’deki yıkımı ve sivil kayıpları sansürsüz biçimde dünya gündemine taşıdı.
Milyonlarca izleyici sahadan anlık aktarılan gerçek görüntülerle resmi askeri açıklamalar arasındaki derin uçuruma doğrudan tanıklık etti. Gelişmiş teknoloji, yapay zekâ ve fenomen ordusunun varlığı; cepheden gelen yalın gerçekliğin yayılmasını durdurmaya yetmedi. Çalışma, İsrail’in 17 yıllık propaganda aygıtının araçlarını en üst seviyeye taşımasına rağmen, anlatı üzerindeki mutlak kontrolünü tamamen kaybettiği tespitinde bulunuyor.
