Filistinli grupların 7 Ekim 2023 tarihinde gerçekleştirdiği operasyonun üzerinden geçen 3 yıla rağmen İsrail, güvenlik ve istihbarat tarihinin en ağır çöküşünü aydınlatacak resmi bir soruşturma komisyonu kuramadı. Gerçeğin ortaya çıkarılması talebi; Başbakan Binyamin Netanyahu hükümeti, yüksek yargı, muhalefet partileri ve esir yakınları arasında sert bir iktidar ve varoluş savaşına dönüştü. Yaklaşan 27 Ekim 2026 genel seçimleri öncesinde kriz, “hesap verme” meselesini aşıp Netanyahu’nun koltuğunu koruma stratejisine kilitlendi.
Netanyahu, 25 Ekim 2023’te “Ben dahil herkes yanıt vermek zorunda kalacak” diyerek soruşturma sözü vermişti. Ancak aradan geçen süreçte takvim sürekli ötelendi. “Savaş sürerken komutanlar avukatlarla uğraşamaz” savından “yargı taraflı, bağımsız komisyon kurulmalı” söylemine geçen Netanyahu, resmi devlet komisyonunu fiilen işlemez hale getirdi. Bu süreçte eski Genelkurmay Başkanı Herzi Halevi ve eski Şin-Bet Başkanı Ronen Bar gibi komisyonu destekleyen tüm üst düzey güvenlik bürokratları ya istifa etti ya da görevden uzaklaştırıldı.
Yargıtay yetkisine karşı siyasi denetim hamlesi
İsrail’de 1968 tarihli yasa gereği resmi soruşturma komisyonu (Devlet Araştırma Komisyonu) hükümet kararıyla kurulsa da üyelerini atama yetkisi doğrudan Yüksek Mahkeme (Yargıtay) Başkanı’na ait bulunuyor. Bu tür komisyonlar tanıkları zorla getirme, gizli belgelere el koyma ve şahsi sorumluluk yükleme gibi geniş yasal yetkilerle donatılıyor.
Yargıtay Başkanı Yitzhak Amit’in komisyonu belirlemesine kesin bir dille karşı çıkan Netanyahu, yargıyı peşin hükümlü olmakla suçladı. İktidar koalisyonu, ABD’nin 11 Eylül Komisyonu’nu örnek göstererek üyelerin yarısının iktidar, diğer yarısının muhalefet tarafından seçileceği parlamenter bir formülü devreye sokmaya çalıştı. Muhalefet ve hukukçular ise bu girişimi “soruşturmayı siyasi pazarlığa kurban etme” olarak niteledi.
Meclis’te tartışmalı tasarı ve yargıdan erteleme kararı
Likud milletvekili Ariel Kallner tarafından hazırlanan yasa teklifi, komisyondan yüksek yargıçların ve eski askeri kurmayların dışlanmasını öngördü. Hatta muhalefet boykot etse dahi iktidar kanadının 3 üyeyle toplanıp karar alabilmesine kapı aralayan tasarı, muhalefetin katılmadığı oturumda ilk okumadan geçti ancak nihai yasalaşma süreci tıkandı.
Yüksek Mahkeme ise hükümete resmi komisyon kurmama gerekçesini açıklama zorunluluğu getirmesine rağmen, tarihi kararı 27 Ekim seçimlerinin sonrasına bırakarak değerlendirmeyi Ocak 2027’ye erteledi.
Güvenlik bürokrasisi ile çatışma: 22 gizli uyarı iddiası
Soruşturmanın engellenmesi süreci, Netanyahu ile istihbarat teşkilatı Şin-Bet’in eski başkanı Ronen Bar’ı mahkemelik yaptı. Ronen Bar’ın, saldırı öncesinde hükümete iletilen 22 kritik toplantı ve güvenlik uyarısını kanıt göstererek açtığı 3 milyon şekellik tazminat davası, krizin boyutunu ortaya koydu.
Netanyahu ise Devlet Denetçisi’ne binlerce sayfalık evrak sunduğunu öne sürerek, saldırıdan yalnızca 4 gün önce (3 Ekim 2023) istihbaratın “Hamas’ın çatışma istemediği” yönünde değerlendirme yaptığını savundu. Bu tablo, kapsamlı bir soruşturmanın sadece 7 Ekim sabahını değil, Netanyahu’nun yıllardır yürüttüğü güvenlik politikalarını da çökerteceğini gösteriyor.
Esir yakınları baskıyı artırıyor: 27 Ekim sandığı belirleyici olacak
Kayıp ve esir ailelerinin kurduğu sivil inisiyatifler, hükümetin kendi kendini denetleyeceği bir modeli reddederek askere alma yasası üzerinden koalisyonun Haredi (Ultra-Ortodoks) ortaklarına baskı kurmaya başladı.
Kamuoyu araştırmaları da tablonun vahametini yansıtıyor:
- Halkın çoğunluğu resmi komisyon istiyor: Son anketlere göre İsrail halkının yüzde 66’sı yargı denetiminde resmi komisyon kurulmasını talep ederken, yüzde 65’lik kesim hezimetin birincil sorumlusu olarak Netanyahu’yu görüyor.
- Muhalefetin ortak vaadi: Gadi Eisenkot, Naftali Bennett, Avigdor Liberman ve Yair Golan gibi muhalif liderler, iktidara gelmeleri halinde ilk kabine toplantısında resmi devlet soruşturma komisyonunu kuracaklarını ilan etti.
İsrail’de 7 Ekim komisyonu etrafında dönen kriz, salt bir usul tartışması olmaktan çıkarak iktidarın meşruiyeti ve savaş suçları ile güvenlik zafiyetlerinin kimin sırtına yükleneceği mücadelesine dönüştü.
