Birleşmiş Milletler (BM) Güney Sudan İnsan Hakları Komisyonu yayımladığı raporda, ülkede yapılması planlanan ilk ulusal seçimlerin gerekli siyasi, hukuki ve güvenlik teminatları oluşturulmadan gerçekleştirilmesinin demokratik geçiş yerine silahlı çatışmaları ve “büyük vahşet suçlarını” yeniden alevlendirebileceği uyarısında bulundu.
Güvenlik ve siyasi ortam seçim için yetersiz
BM Komisyonu tarafından hazırlanan raporda; barışçıl ve güvenilir bir seçim sürecini tehdit eden temel risk faktörleri şu şekilde sıralandı:
-
Sona ermeyen çatışmalar: Ağustos 2025 ile Ocak 2026 arasında 407 ateşkes ihlali belgelenirken; Yukarı Nil, Jonglei, Birlik, Batı Ekvator ve Orta Ekvator eyaletlerinde çatışmaların yeniden şiddetlendiği bildirildi.
-
Barış anlaşması maddeleri askıda: Hükümet ile muhalefet arasında 2018 yılında imzalanan barış anlaşmasının yüzde 46,4’lük kısmının henüz uygulanmadığı, özellikle güvenlik sektörü ve anayasal reform takvimine uyulmadığı kaydedildi.
-
Kurumsal zafiyet ve cezasızlık: Zayıf kurumlar, hesap verilebilirliğin bulunmaması, dışlayıcı yönetim modeli ve daralan sivil alanın toplumsal gerilimi tırmandırdığı vurgulandı.
“15 yıldır bekleyen halkın hayatı riske atılmamalı”
BM Güney Sudan İnsan Hakları Komisyonu Başkanı Yasmin Sooka, Güney Sudan halkının bağımsız bir devletin vatandaşları olarak sandığa gitmek için 15 yıldır beklediğini hatırlattı:
“Güney Sudan halkı, iradesini özgür ve barışçıl bir seçimle yansıtmayı hak ediyor. İnsanların sesini duyuracağı bir sürece ihtiyaç var; hayatlarını tehlikeye atacak bir seçime değil.”
Komisyon üyeleri Barney Afako ve Carlos Castresana Fernandez ise seçimlerin sadece takvime bağlı kalınarak yapılmasının meşruiyet sağlamayacağını; vatandaşların korkusuzca oy kullanabildiği, muhaliflerin serbestçe yarışabildiği ve bağımsız yargının denetim sağlayabildiği bir ortamın şart olduğunu belirtti.
BM’den acil diyalog ve tutuklulara özgürlük çağrısı
Komisyon, Güney Sudan hükümetine ve barış anlaşmasının taraflarına şu somut adımları atma çağrısında bulundu:
-
Kapsamlı siyasi diyalog: Çatışmaların derhal durdurulması, silahlı grupların seferberliğine son verilmesi ve sivil toplum ile kadın temsilcilerini de içeren kapsayıcı bir ulusal uzlaşı sürecinin başlatılması.
-
Muhalif liderlerin serbest bırakılması: Ev hapsinde tutulan eski Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Riek Machar başta olmak üzere gözaltındaki muhalefet temsilcilerinin salıverilmesi veya bağımsız mahkemelerde adil yargılanmalarının sağlanması.
-
Bağımsız seçim kurulları: Seçim anlaşmazlıklarını çözecek tarafsız mekanizmaların kurulması, nefret söyleminin engellenmesi, mültecilerin ve yerinden edilmiş sivillerin oy hakkının güvence altına alınması.
Güney Sudan’da Cumhurbaşkanı Salva Kiir Mayardit ile Riek Machar arasında 2013-2018 yılları arasında yaşanan iç savaşta yaklaşık 400 bin kişi hayatını kaybetmişti. 2022 ve 2024 yıllarındaki ertelemelerin ardından genel seçimlerin 22 Aralık 2026 tarihinde yapılması kararlaştırılmıştı.
