Filistin ekonomisi, son dönemde bankacılık sektörünü ve ticari hayatı derinden sarsan büyük bir likidite ve nakit birikimi kriziyle karşı karşıya kaldı. Filistinli ekonomi çevreleri, piyasada yasal para birimi olarak kullanılan İsrail şekelinin (ILS) bankalarda aşırı derecede birikmesi (nakit stoku) ve bu nakdin İsrail merkez bankasına geri nakledilememesi nedeniyle ticari döngünün felç olma noktasına geldiği uyarısında bulundu. Bankaların nakit kabulüne sınır getirmesi ve çek defteri dağıtımını durdurması, binlerce işletmenin kapısına kilit vurma riski doğurdu.
Konuya ilişkin açıklama yapan Filistin Para Otoritesi (Merkez Bankası), krizin doğrudan İsrail işgal yönetiminin Filistin piyasasındaki fazla şekelleri İsrail bankalarına şemalandırma/taşıma süreçlerine getirdiği katı kota ve engellerden kaynaklandığını teyit etti.
“Ticari işlemler tamamen durma noktasında”
Nablus Ticaret Odası Başkan Yardımcısı İyad el-Kürdi, krizin boyutlarının bankacılık sektörünü aşarak ekonominin tüm kılcal damarlarına yayıldığını vurguladı. Kürdi, “Şekel mevduatlarına getirilen sınır ve çek defteri verilmesindeki kısıtlamalar, toptan ve perakende ticaret hacmini yarı yarıya düşürdü. Tüccarlarımız, tedarikçilere ve uluslararası üreticilere olan finansal taahhütlerini yerine getiremez hale geldi” diyerek acil çözüm çağrısında bulundu.
İş dünyası ve şirketler iflasın eşiğinde
Filistinli iş insanları ve sanayiciler de piyasadaki nakit tıkanıklığının operasyonel kabiliyetleri bitirdiğini ifade ediyor. İş dünyası temsilcileri krizi şu başlıklarla özetliyor:
- Çek Sektörünün Çöküşü: Ticari borçların vadeli ödenmesinde en temel araç olan çek defterlerinin bankalarca basılmaması iç piyasadaki vadeli mal alımını tamamen durdurdu.
- Satışlarda Sert Düşüş: Şirketlerin ellerindeki nakit şekelleri banka hesaplarına yatıramaması nedeniyle nakit döngüsü tıkandı ve iç piyasada ciddi bir durgunluk (resesyon) baş gösterdi.
- İstihdam Tehdidi: Nakit akışı bozulan yüzlerce fabrikanın işçi çıkarma ya da geçici süreyle üretim durdurma kararları almaya zorlandığı bildirildi.
Para Otoritesi: İsrail bankaları kotayı kasıtlı daraltıyor
Filistin Para Otoritesi Başkan Yardımcısı Muhammed Menasra, krizin yapısal nedenlerine ışık tuttu. Menasra, Filistin piyasasında dönen nakit hacmi ile İsrail’in bu parayı geri toplamak için koyduğu resmi üst sınır (kota) arasında uçurum olduğunu belirtti. Mevcut nakit transfer tavanının Filistin pazarının ihtiyaçlarını karşılamadığını kaydeden Menasra, sorunun aşılması için İsrail Merkez Bankası (Bank of Israel) ve uluslararası finans kuruluşları nezdinde diplomatik girişimlerin sürdüğünü ifade etti.
Elektronik ödeme sistemine zorunlu geçiş
Para Otoritesi, nakit paraya olan bağımlılığı azaltmak amacıyla ülke genelinde dijital bankacılık ve elektronik ödeme altyapısını zorunlu olarak yaygınlaştırmaya çalıştıklarını duyurdu. Bankalarla koordineli olarak ticareti finanse etmek için döviz takası (Swap) gibi alternatif finansal enstrümanların devreye sokulduğu aktarıldı. Menasra, bankaların hayati sektörlerin nakit mevduatlarını kabul etmeye devam etmesi gerektiğini hatırlatarak, haklı bir gerekçe olmadan mevduatı reddedilen esnafın kuruma resmi şikayette bulunmasını talep etti.
