Tahran sokaklarındaki seyahat acenteleri, ABD’nin sivil havacılık sektörüne yönelik genişlettiği yaptırımların ardından tarihin en yoğun krizlerinden birine sahne oluyor. Başkentin merkezi noktalarında bilet arayan binlerce İranlı, doğrudan uçuşların neredeyse tamamen durması ve Körfez ülkelerinin hava sahasını İran tescilli uçaklara kapatması nedeniyle alternatif rotalar arıyor. Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelere doğrudan gidemeyen yolcular; bilet bulabilmek için önce Ermenistan gibi komşu ülkelere, ardından üçüncü duraklara aktarma yapmak zorunda kalıyor.
Uçuş ağının daralması ve fırlayan bilet fiyatları
Eylül ayında ABD Hazine Bakanlığı’nın İran sivil havacılığını hedef alan 36 kurum ve şirketi yaptırım listesine alması, Tahran İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı’ndaki dış hat trafiğini sert bir şekilde düşürdü. Yabancı hava yolu şirketlerinin pazardan çekilmesiyle yerli firmaların kontrolüne geçen uçuşlarda bilet fiyatları hızla arttı. Avrupa üniversitelerinde eğitim gören öğrenciler ile tedavi amacıyla yurt dışına gitmesi gereken hastalar, uçak biletlerinin astronomik seviyelere ulaşması nedeniyle seyahat planlarını ertelemek veya iptal etmek zorunda kalıyor.
Sektör temsilcileri, İran çıkışlı istikrarlı ve düzenli uçuşların yalnızca Türkiye, Irak, Rusya ve Çin gibi kısıtlı merkezlerle sürdürülebildiğini aktarıyor. Tahran-İstanbul gibi kritik bağlantı hatlarında bilet fiyatlarının son aylarda yüzde 300 oranında zamlanması, yolcuları çok daha uzun ve yorucu olan kara yolu seyahatlerine yöneltiyor.
Altı bin kilometrelik kara sınırına hücum
Hava yolu biletlerinin tükenmesi ve döviz kurundaki yükseliş, İranlıları 7 komşu ülkeyle olan yaklaşık 6 bin kilometrelik kara sınır kapılarına yönlendirdi. Türkiye, Irak ve Ermenistan sınır kapılarında bekleme süreleri ve lojistik maliyetler artsa da, uçak masraflarını karşılayamayan vatandaşlar için kara yolu zorunlu bir çıkış kapısına dönüştü. Deniz yolu taşımacılığının da diplomatik gerilimler nedeniyle büyük ölçüde durma noktasına gelmesi, kara sınırındaki baskıyı daha da artırdı.
Sivil havacılıkta diplomatik temas arayışı
Tahran İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı yetkilileri, havacılık diplomasisi yoluyla yeni uçuş hatları açmayı hedeflediklerini belirtirken; İran Sivil Havacılık Kurumu, uçuşların askıya alındığı Umman ve Azerbaycan gibi ülkelerle seferlerin yeniden başlatılması için müzakerelerin sürdüğünü ifade ediyor.
Ancak ikincil yaptırım tehditleri nedeniyle birçok uluslararası havacılık şirketinin İran uçuşlarına mesafeli durması, krizin yakın vadede çözülmesini zorlaştırıyor. İç pazarda döviz kurlarındaki tırmanış ve sınır kontrollerindeki sıkılaşma devam ederken, İranlı seyahatseverler ve iş insanları için yurt dışına çıkış giderek zorlu bir mücadeleye dönüşüyor.
