New York Times gazetesinin yayımladığı son rapora göre, İran savaşının ardından Hürmüz Boğazı’nın deniz trafiğine kapanması, Suriye’yi bölgesel ticaret ve enerji taşımacılığında alternatif bir merkeze dönüştürdü. Yıllar süren izolasyon ve savaşın yıkımına rağmen Şam yönetimi, Akdeniz limanları ve kara sınırları üzerinden Avrupa’ya açılan stratejik bir koridor olma fırsatını değerlendiriyor.
Körfez’den Akdeniz’e kara yolu köprüsü
Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının en önemli rotalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) gibi bölge ülkelerini acil durum planlarına yöneltti. Suriye Gümrük ve Sınır Kapıları Genel Müdürlüğü yetkililerinden Mazen Alluş, krizin patlak vermesiyle birlikte neredeyse tüm komşu ülkelerin Suriye limanlarına erişim talebinde bulunduğunu belirtti.
Bu kapsamda hayata geçirilen ticari hamleler şöyle şekilleniyor:
-
Irak petrolü Banyas’ta: Körfez rotasının kapanmasıyla ham petrol stokları biriken Irak Devlet Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO), ihracatı kara yoluyla Suriye’nin Banyas Limanı’na kaydırdı. Mart ayının sonundan itibaren her biri yaklaşık 40 bin litre kapasiteli günde 400’den fazla tanker sınırı geçiyor.
-
Kerkük-Banyas boru hattı: Yabancı şirketler, geçmişte iki ülkeyi birbirine bağlayan ancak savaşta hasar gören petrol boru hattını yeniden canlandırmak için ön görüşmeler yürütüyor.
-
BAE’den Avrupa’ya otomobil ihracatı: Yalnızca enerji değil, ürün tedariki de alternatif rotalara kaydı. BAE’den yola çıkan 200 araçlık ilk sevkiyat, Ürdün üzerinden Suriye’ye ulaştı ve Lazkiye Limanı üzerinden Avrupa pazarına ihraç edilecek.
Milyarlarca dolarlık altyapı ve emlak yatırımları
Körfez sermayesi, transit geçişlerin ötesinde Suriye’deki gayrimenkul ve altyapı projelerine de yönelmeye başladı. BAE merkezli emlak devi Emaar Properties’in Suriye sahillerinde 7 milyar dolar, başkent Şam’da ise 12 milyar dolara ulaşabilecek devasa projeleri incelediği bildirildi. Ekonomist Karam Şaar, bölgedeki enerji projelerine artan ilginin Suriye için tarihi bir dönüm noktası yarattığını vurguladı.
Siyasi hedefler ve ekonomik engeller
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara, geçtiğimiz ay Kıbrıs’ta Avrupalı ve bölgesel liderlerle yaptığı görüşmelerde ülkesini Körfez ve Orta Asya’yı Avrupa’ya bağlayan “güvenli bir ticaret koridoru” olarak konumlandırdı. Mısır gazını Ürdün ve Suriye üzerinden Lübnan’a taşıması planlanan Arap Doğalgaz Boru Hattı’nın onarımı da hükümetin öncelikleri arasına girdi.
Ancak Şam yönetiminin bu potansiyeli tam anlamıyla kullanabilmesinin önünde zorlu engeller bulunuyor:
-
Yeniden inşa faturası: Dünya Bankası tahminlerine göre, ülkenin yıkılan altyapısının onarılması için en az 200 milyar dolarlık bütçeye ihtiyaç var.
-
Temel hizmet eksikliği: Elektrik, su şebekeleri ve ulaşım ağlarında yaşanan kronik yetersizlikler yatırımları yavaşlatıyor.
Mevcut krizi fırsata çeviriyor görünmekten kaçınan Suriyeli yetkililer, liman ve havalimanları çevresindeki serbest bölgeleri yeniden faaliyete geçirerek ülkeyi uluslararası ekonomiye entegre etmeyi hedefliyor.
