Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri harekat ve ardından Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinde yaşanan aksamalar nedeniyle Irak ekonomisinin yaklaşık 60 milyar dolar kayba uğradığını açıkladı. İtalya’nın başkenti Roma’da İtalyan mevkidaşı ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından açıklamalarda bulunan Hüseyin, petrol gelirlerindeki sert düşüşün ülkenin kamu maliyesini ve ekonomik dengelerini sarstığını belirtti.
Gelirlerinin yaklaşık yüzde 90’ını ham petrol ihracatından sağlayan Bağdat yönetimi, şubat ayından bu yana süren çatışmalar nedeniyle ağır baskı altına girdi. Fransız Haber Ajansı’nın (AFP) aktardığı verilere göre, düşen petrol satışları sebebiyle Irak’ın döviz rezervlerinde yaklaşık 20 milyar dolarlık erime meydana geldi. Hükümet, oluşan bütçe açığını kapatmak amacıyla iç borçlanmaya yönelirken petrol dışı sektörlerin payını artırmaya çalışıyor.
Hürmüz Boğazı’nda kriz: İhracat ve üretim tıkandı
Uluslararası Para Fonu (IMF), yayımladığı değerlendirme raporunda Irak’ın savaş kaynaklı lojistik ve ticari aksamalardan en fazla zarar gören ülkeler arasında yer aldığını bildirdi.
Savaş öncesinde Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) bünyesinde günlük yaklaşık 4 milyon varil ham petrol üreten ve bunun 3,5 milyon varilini ihraç eden Irak, sevkiyatının ezici çoğunluğunu Basra limanlarından Hürmüz Boğazı yoluyla gerçekleştiriyordu. Ancak küresel enerji akışının yaklaşık beşte birini sağlayan boğazdaki güvenliğin bozulması, ülkedeki depolama tanklarının tamamen dolmasına ve birçok sahada üretimin geçici olarak durdurulmasına yol açtı.
Bağdat yönetimi, kriz döneminde Türkiye’ye uzanan boru hattı ve Suriye üzerinden tankerlerle sınırlı miktarda sevkiyat yoluna başvurdu. Irak Petrol Bakanlığı’nın verilerine göre, sert gerilemenin ardından ihracat eylül ayının ilk üç haftasında toparlanarak günlük 2,6 milyon varil seviyesine ulaştı.
Dinar devalüe edildi, serbest piyasada makas açıldı
Petrol gelirlerinin azalması ve döviz girişinin yavaşlamasıyla birlikte Irak Merkez Bankası, geçtiğimiz hafta resmi dolar kurunu 3 yılı aşkın süredir ilk kez artırma kararı aldı:
- Resmi kur artışı: Resmi gösterge kur 1320 dinardan 1520 dinara yükseltildi.
- Serbest piyasa farkı: Devalüasyon kararı sonrası Bağdat’taki serbest piyasada dolar/dinar makası hızla açılarak 100 dolar karşılığı 168 bin dinarın üzerine çıktı.
- Piyasalarda enflasyon endişesi: Tüketim mallarında büyük oranda ithalata bağımlı olan Irak pazarında, döviz kurlarındaki tırmanışın geniş çaplı bir hayat pahalılığı dalgasını tetiklemesinden endişe ediliyor.
Irak Başbakanı Finans Danışmanı Mazhar Muhammed Salih, dinarın istikrarının doğrudan ülkeye giren döviz miktarına ve dış ticaretin finanse edilme kabiliyetine bağlı olduğuna dikkat çekti. Salih, Hürmüz Boğazı’ndaki kesintilerin bütçe gelirlerine ve nakit akışına doğrudan yansıdığını belirterek, sürecin ihtiyatlı ve planlı mali tedbirlerle yönetilmesi gerektiğini kaydetti.
Nüfusu 46 milyonu aşan ülkede halkın yaklaşık yüzde 20’sini oluşturan kamu çalışanları ve emeklilerin maaşları ile temel ithalat harcamaları doğrudan petrol gelirleriyle karşılanıyor. Bağdat yönetimi, bu kırılganlığı aşmak amacıyla 2037 yılına kadar petrol dışı gelirlerin genel bütçedeki payını yüzde 10 seviyesinden yüzde 45’e çıkarmayı hedefliyor.
