İran İslam Devrimi Lideri’nin askeri danışmanı ve Devrim Muhafızları eski komutanı Muhsin Rızai, Hürmüz Boğazı’nın İran’ın ulusal güvenliği için taşıdığı hayati öneme dikkat çekti. Rızai, yaptığı açıklamada “Bu stratejik koridor, onlarca atom bombasından daha önemlidir ve İran İslam Cumhuriyeti onu korumaya kararlıdır” ifadelerini kullanarak, Tahran’ın küresel enerji arzındaki kontrol iddiasını yineledi.
Boğaz’da trafik durdu: Devrim Muhafızları’ndan “yasak” kararı
Gerilimin tırmandığı Hürmüz’de, Devrim Muhafızları donanması, “yetkisiz rotalar” kullanıldığı gerekçesiyle boğazdaki trafiği ikinci bir emre kadar askıya aldığını duyurdu. İran medyası, bu kararın ABD’nin bölgedeki müdahalelerine bir yanıt olduğunu belirtiyor.
Çatışma neden derinleşti?
-
Rotalar Savaşı: ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM), gemilerin Umman kıyısındaki alternatif rotaları kullanması yönündeki talimatı, Tahran’ı öfkelendirdi. İran, bu hamleyi boğaz üzerindeki otoritesine bir “müdahale” olarak görüyor.
-
Askeri Karşılık: Tahran’ın iki ticari gemiyi hedef alması üzerine ABD, İran içindeki 140 askeri noktaya geniş çaplı hava saldırısı düzenledi. İran ise buna karşılık bölgedeki ABD tesislerini hedef alarak gerilimi yeni bir seviyeye taşıdı.
-
İptal Edilen Mutabakat: Haziran ayında imzalanan ve boğazdaki trafiğin “güvenli ve engelsiz” olmasını öngören mutabakat muhtırası, tarafların birbirini suçlamasıyla fiilen geçerliliğini yitirdi.
“Uluslararası çıkarlar” vs. “Bölgesel egemenlik”
İran, boğazın kendi karasuları içinde kalan kısmında mutlak yetki sahibi olduğunu ve geçişlerin kendi denetiminde olması gerektiğini savunuyor. ABD ve uluslararası koalisyon ise Hürmüz Boğazı’nın “uluslararası bir suyolu” olduğu ve hiçbir devletin buraya tek taraflı kısıtlama getiremeyeceği görüşünde.
Küresel petrol ve doğalgaz ticaretinin %20’sinin geçtiği bu stratejik noktadaki düğüm, askeri hamlelerle çözülemeyecek kadar karmaşık bir hal alırken, Rızai’nin “atom bombası” kıyaslaması, Tahran’ın geri adım atmayacağının en net işareti olarak okunuyor.
