İran’ın güneydoğusundaki Sistan-Belucistan eyaleti, son günlerde emniyet birimlerine, askeri personellere ve güvenlik binalarına yönelik peş peşe düzenlenen silahlı eylemlerle sarsılıyor. İran Emniyet Teşkilatı, İstihbarat Bakanlığı ve Devrim Muhafızları Ordusu ile yürütülen ortak operasyonlarda bölgedeki son suikastlarla bağlantılı bir hücre yapılanmasının çökertildiğini ve çok sayıda silah ile mühimmatın ele geçirildiğini duyurdu.
Emniyet Sözcüsü Said Muntezer el-Mehdi, yakalanan şüphelilerin “Ceyşul Adl” örgütüyle bağlantılı olduklarını itiraf ettiklerini bildirdi. Öte yandan Yargı Erki, geçmiş yıllardaki karakol baskınlarına katılmakla suçlanan Ömer Durestaran isimli örgüt üyesinin cezasının infaz edildiğini açıkladı.
Peş peşe gelen saldırı dalgası
Güvenlik güçlerinin operasyon açıklaması, eyalette son bir haftada tırmanan kanlı eylemlerin ardından geldi. Resmî verilere göre bölgede şu saldırılar kayda geçti:
- 5 Ekim: Bampur-İranşehr yolunda devriye aracına açılan ateş sonucu 2 polis hayatını kaybetti, 1 polis yaralandı.
- 7 Ekim: Gülşen’deki emniyet müdürlüğü çıkışında bombalı ve silahlı saldırı düzenlendi, çatışmada bir saldırgan öldürüldü.
- 8 Ekim: Nikşehr bölgesinde İran Ordusu 88. Zırhlı Tümeni personelini taşıyan minibüs tarandı; 1 kişi yaşamını yitirdi, 3 kişi yaralandı. Aynı gün Zahit yakınlarındaki devriyeye açılan ateşte bir polis öldü.
- 9 Ekim: Eyalet Emniyet Müdürlüğü Toplum ve Halkla İlişkiler Müdürü Nusret İftihari, Çeşme Ziyaret yolunda aracına düzenlenen bombalı tuzakla hayatını kaybetti.
Sistan-Belucistan neden kritik önemde?
Pakistan ve Afganistan sınırında yer alan, güneyde ise Umman Körfezi’ne kıyısı bulunan eyalet; Çabahar Limanı ve Mekran sahili sayesinde İran’ın Hint Okyanusu’na açılan en stratejik ticaret kapısı konumunda. Nüfus yapısı bakımından kuzeyde Farsça konuşan Şii topluluklar, güneyde ise Beluç kökenli Sünni nüfus ağırlıkta bulunuyor.
İran Kara Kuvvetleri Komutanlığı son dönemde Mekran kıyılarına 10’dan fazla ana muharip birliğin intikal ettirildiğini duyurdu. Bölgede devlet otoritesi ve asayiş kontrolleri sürse de hücre tipi yapılanmaların kırsal ve şehirlerarası yollardaki ani pusuları önleme zorluğu devam ediyor.
Ceyşul Adl ve silahlı grupların talepleri
2010 yılında lideri Abdülmelik Rigi’nin idam edilmesinin ardından dağılan Cundullah örgütünün devamı niteliğindeki Ceyşul Adl, 2012’den bu yana güvenlik güçlerini hedef alıyor. Örgüt, geçtiğimiz dönemde Belucistan Kurtuluş Hareketi gibi yerel yapılarla “Halk Savaşçıları Cephesi” adı altında birleştiğini duyurmuştu. Tahran yönetimi, ABD ve terör listelerinde yer alan bu örgütlerin dış istihbarat servislerince desteklendiğini öne sürüyor.
Sosyoekonomik baskılar ve sınır hattı dinamikleri
Uluslararası analiz raporları, bölgedeki şiddetin temelinde yalnızca ideolojik gerekçelerin değil; ekonomik geri kalmışlık, kuraklık nedeniyle yok olan Hamun sulak alanlarının getirdiği geçim sıkıntısı ve etnik ayrımcılık şikayetlerinin de yattığını gösteriyor.
Ayrıca 30 Eylül 2022’de Zahit’te 100’den fazla sivilin ölümüyle sonuçlanan protestoların ardından güvenlik bürokrasisi ile yerel halk arasındaki güven bunalımı derinleşti. Pakistan sınırının dağlık ve denetimi güç yapısı ise iki ülke arasında zaman zaman karşılıklı sınır ötesi operasyonlara varan güvenlik krizlerine zemin hazırlıyor.
