Venedik Film Festivali’nde Jüri Özel Ödülü kazanan ve İsrail askerlerinin itiraflarıyla Gazze’deki sivil katliamlarının mekanizmasını ifşa eden “Naza” belgeselinin dünya çapında yarattığı etkiyi kırmak isteyen İsrail yönetiminin dijital dezenformasyon hamlesi deşifre oldu. İsrailli resmi makamların ve diplomatik temsilciliklerin “on milyonlarca kişi izledi” diyerek sahiplendiği karşı propaganda filminin sitesindeki 43 milyonluk izlenme sayacının sahte olduğu ortaya çıktı.
Al Jazeera Veri Gazeteciliği Birimi’nin alan adı kayıtları, web arşivi (Wayback Machine), sitenin kaynak kodları ve bağımsız web analiz araçları (Semrush, Similarweb, Tranco) üzerinden yürüttüğü teknik inceleme, resmi propaganda ağının arkasındaki manipülasyonu gözler önüne serdi. Sitedeki sayacın 43 milyon 758 bini gösterdiği saatlerde, filmin YouTube’daki tam sürümünün yalnızca 130 bin izlenmede kaldığı belirlendi.
Orijinal belgeseli taklit eden sahte alan adları açıldı
Orijinal “Naza” belgeselinin 56 ülkedeki sinemalarda gösterime gireceğinin duyurulması ve İsrailli bakanların yönetmenleri “vatana ihanetle” suçlayıp vatandaşlıktan çıkarma çağrısı yapmasının hemen ardından organize bir kara propaganda başlatıldı:
- Kimliği gizli alan adı: Orijinal filmin gösteriminden yalnızca 6 gün sonra, 16 Eylül’de nazadocumentary.com alan adı Cloudflare üzerinden kimlik bilgileri gizlenerek tescil edildi.
- Resmi site süsü verildi: Web arşivine göre site ilk günlerde kendisini orijinal “Naza”nın resmi sitesi olarak tanıttı. 30 Eylül’de ise içerik aniden değiştirilerek “Naza: Gerçek Hikaye” başlıklı İsrail yapımı 49 dakikalık karşı filme dönüştürüldü.
- Tuzak yönlendirmeler: 6 Ekim’de tescil edilen whatisnaza.com ve watchnaza.com sitelerinin de ziyaretçileri orijinal filme rehberlik ediyormuş gibi gösterip İsrail’in propaganda videosuna yönlendirdiği saptandı.
Filmin arkasında, daha önce Oscar adayı “No Other Land” filmine karşı karalama kampanyası yürüten yedek asker avukat Ariel Averbuch ile aşırı sağcı “Önce İsrail” partisinden Roi Danino yer alıyor. Averbuch, filmi Gazze’deki katliam suçlamalarını savuşturmak için “saldırgan bir diplomatik hamle” olarak nitelendirdi.
4 günde 33 milyonluk ‘mucizevi’ artış: Kodlardaki sahtecilik
Sitenin kaynak kodları incelendiğinde, ziyaretçilere gösterilen sayacın bağımsız hiçbir analitik araca (örneğin Google Analytics) bağlı olmadığı ve tamamen yapay biçimde şişirildiği belirlendi:
- Ekranda ‘İzlenme’ (Views), Kodda ‘Ziyaretçi’ (Visitors): Ekranda video izlenme sayısı algısı oluşturan sayacın kaynak kodunda “visitors” etiketi taşıdığı, ilk arşiv kayıtlarında ise “izleyici” (viewers) kelimesinin kullanıldığı görüldü.
- Yapay sayaç animasyonu: Kodların doğrudan sunucudan gönderilen sabit bir rakamı aldığı ve sayfa her açıldığında değerin yüzde 97’sinden başlayarak 3 saniye boyunca yukarı doğru saydığı, böylece “canlı izleniyormuş” izlenimi verildiği tespit edildi.
- Akılalmaz sıçrama: 2 Ekim’e kadar sitede hiç bulunmayan sayaç, ilk kez 4 Ekim’de 9 milyonla açıldı. 5 Ekim’de 25 milyona, 8 Ekim akşamı ise 42,5 milyona fırladı. Yalnızca 3 günde 17 milyonluk hayali bir artış kaydedildi. 8 Ekim’den sonra ise sayaç aniden fren yaparak günlük 200 bin seviyesine çekildi.
Bağımsız veriler gerçeği yüzlerine vurdu
İsrail Kamu Diplomasisi Direktörlüğü ve Dışişleri Bakanlığı’nın “milyonlarca kişi izledi” iddiasını hiçbir bağımsız veri tabanı doğrulamıyor:
- Semrush ve Similarweb verileri: Semrush’ın günlük trafik analizinde sitenin en yoğun olduğu günlerde (5-6 Ekim) günlük en fazla 130-140 bin ziyaretçi aldığı ve toplam tekil ziyaretin 500 bin civarında kaldığı saptandı. İlk günlerdeki trafiğin yüzde 80’inin ise doğrudan İsrail içinden yapıldığı belirlendi. İsrail menşeli Similarweb ise eylül ayı boyunca siteye yalnızca 326 ziyaret kaydedildiğini gösterdi.
- Dünyanın en çok ziyaret edilen sitelerinde yok: Avrupa üniversiteleri tarafından derlenen ve dünyanın en çok ziyaret edilen ilk 1 milyon sitesini listeleyen Tranco araştırma dizininde söz konusu sitelerin hiçbiri yer almadı.
- Sosyal medya fiyaskosu: 43 milyonluk rakama karşılık, filmin YouTube kanalının 2 bin abonesi, resmi X hesabının ise sadece 170 takipçisi bulunuyor.
İsrail Başbakanlık Ofisi ve Washington Büyükelçiliği’nin resmi hesaplarından paylaşıp ödül verdiği bu hayali kampanya, 14 Ekim’de İsrail Dışişleri Bakanlığı’nın “radikal grupların siber saldırısı” bahanesine sığınarak filmi siteden geçici olarak kaldırdığını duyurmasıyla yeni bir boyut kazandı. Analistler, yüzü gizli İsrail askerlerinin belgeli suç itiraflarına dayanan orijinal belgesel karşısında Tel Aviv’in elinde içi boş ve manipüle edilmiş bir sayaçtan başka hiçbir savunma kalmadığına dikkat çekiyor.
