Lübnan’da yıllardır çözülemeyen kronik elektrik krizi, hem hane bütçelerini hem de ülkenin ekonomik üretim çarklarını tüketmeye devam ediyor. Başkent Beyrut ve diğer kentlerde vatandaşlar günlük temel elektrik ihtiyacını karşılayabilmek için birden fazla kaynağa bağımlı yaşarken; devlet kuruluşu Lübnan Elektrik Kurumu (EDL), artan üretim maliyetleri, yüksek kaçak oranları ve kamu kurumlarının ödenmeyen faturaları nedeniyle tarihinin en derin tıkanıklıklarından birini tecrübe ediyor.
Beyrut’ta yaşayan ve elektrikli ev aletleri tamircisi olarak çalışan Taha Halil’in hayatı, ülkedeki sıradan bir ailenin enerji faturasını gözler önüne seriyor. Devlet elektriğinin günde ortalama yalnızca 4 saat verildiği evinde Halil; kamu şebekesine ayda 60 dolar, mahalleye elektrik sağlayan özel jeneratör aboneliğine ise 80 dolar ödüyor. Çatıya kurduğu 6 adet güneş paneli için 3 bin dolar ilk yatırım yapan Halil, aylık 447 dolarlık toplam gelirinin yaklaşık üçte birini (yüzde 31) sadece aydınlanma ve temel cihazları çalıştırma masraflarına ayırmak zorunda kalıyor.
Özel jeneratör tarifeleri ve sanayideki maliyet baskısı
Lübnan Enerji ve Su Bakanlığı, eylül ayı için şehir merkezlerindeki sayaçlı jeneratör abonelerine yönelik kılavuz fiyatı kilovatsaat başına 52 bin 840 Lübnan lirası olarak belirledi. Sabit abonelik ücretleriyle birlikte katlanan bu bedel, vatandaşların yanı sıra ticari ve sınai işletmelerin üretim maliyetlerini doğrudan yukarı çekiyor.
Soğutma, üretim bantları ve temel hizmetler için gün boyu jeneratör çalıştırmak zorunda kalan KOBİ’ler ve imalatçılar, ya kâr marjlarını tamamen sıfırlamak ya da maliyetleri ürün fiyatlarına yansıtarak enflasyonu körüklemek ikilemiyle baş başa kalıyor.
Enerji Bakanı Saddi kabine toplantılarını boykot etti
Sektördeki krizin siyasi boyutu da tırmanışta. Enerji ve Su Bakanı Joe Saddi, enerji krizinin faturasının yalnızca vatandaşa yüklenmesini kabul etmeyeceğini belirterek 6 Ekim itibarıyla bakanlar kurulu toplantılarına katılmama (boykot) kararı aldı.
Hükümet içinde yaşanan bu çatlak, kurumun finansman açığını ve devletin kamu binalarına ait birikmiş elektrik faturalarını dahi ödemekten kaçındığı gerçeğini bir kez daha tartışmaya açtı.
EDL’nin çıkmazı: Küresel petrol fiyatları ve yüzde 40’lık kayıp-kaçak
Lübnan Elektrik Kurumu (EDL) yetkilileri, santrallerin çalışabilmesi için gereken akaryakıt giderlerinin küresel piyasalardaki dalgalanmalardan doğrudan etkilendiğini belirtiyor. Yükselen maliyetlerin günlük besleme saatlerini artırmayı imkansız kıldığı, santral ve şebekelerin bakım-onarım ihtiyaçlarının karşılanamadığı vurgulanıyor.
Dünya Bankası verileri, sistemdeki yapısal çöküşün boyutunu net şekilde ortaya koyuyor:
- İletim ve teknik dağıtım kaybı: Elektrik iletim hatlarında yüzde 4, dağıtım ağlarında ise yüzde 9 oranında teknik kayıp yaşanıyor.
- Yasa dışı kullanım ve hırsızlık: Şebekeden sağlanan elektriğin yaklaşık yüzde 25’i yasa dışı bağlantılar ve kaçak tüketim nedeniyle tahsil edilemiyor. Toplam kayıp-kaçak oranının yüzde 40’a ulaşması kurumu sürdürülemez bir finansal darboğaza sürüklüyor.
- Ödenmeyen kamu borçları: Başta kamu binaları, devlet daireleri ve kamplar olmak üzere pek çok noktanın faturalarını düzenli ödememesi kurumun nakit akışını felç ediyor.
Çözüm reformlarda aranıyor
Yetkililer, elektrik tarifelerinde yapılacak periyodik düzenlemelerin tek başına yeterli olmayacağını; tahsilat disiplininin sağlanması, şebekedeki usulsüz tüketimle tavizsiz mücadele edilmesi ve kamu kuruluşlarının borçlarını Hazine desteğiyle kapatması gerektiğini kaydediyor.
Kapsamlı bir kurumsal reform hayata geçirilmediği takdirde, Lübnan halkının karanlık ile fahiş alternatif faturalar arasında sıkışmaya devam edeceği uyarısı yapılıyor.
