Suriye’de Aralık 2024’te devrilen Beşşar Esed rejiminin ardından Şam ve Beyrut yönetimleri, savaş suçlarına karışarak Lübnan’a kaçan eski askeri ve istihbarat yetkililerinin iadesi konusunda kritik bir adli sürece girdi. Yıllarca rejim ittifaklarının sağladığı dokunulmazlık zırhının kırılmasıyla birlikte Lübnan yargısı, kaçak rejim figürlerini Suriye’deki yeni yönetime teslim etmeye başladı.
General Adil İsa için tarihi iade kararı
Lübnan Başsavcılığı, resmi evrak yenileme işlemi için gittiği Suriye Büyükelçiliği’nin bildirimiyle yakalanan eski rejim generali Adil İsa’nın Suriye makamlarına iade edilmesini onayladı. Bu karar, rejim çöküşünden bu yana savaş suçları ve işkenceyle itham edilen üst düzey bir yetkili için verilen ilk resmi iade emri oldu.
Şam mahkemeleri; geçtiğimiz günlerde Rusya’ya kaçan Beşşar Esed, kardeşi Mahir Esed ve kuzeni Atıf Necip hakkında gıyabında idam cezası verirken, yeni Suriye Adalet Bakanlığı Lübnan’a kaçtığı tespit edilen 200’den fazla firari subayın iadesi için uluslararası adli iş birliğini devreye soktu.
Lübnan’daki rejim figürleri köşeye sıkıştı
İstihbarat raporlarına ve saha verilerine göre, Lübnan’daki firari rejim kadrolarının hareket alanı hızla daralıyor:
Cemil Hasan ve Bessam Hasan: Hava İstihbaratının eski başkanı Cemil Hasan ile kimyasal silah programı koordinatörü eski muhafız komutanı Bessam Hasan’ın Beyrut ve Trablusşam hattında gizlendiği biliniyor. Fransa ve Suriye, her iki ismin de tutuklanmasını talep ediyor.
Kapanan kamplar: Rejimin düşüşünün ilk günlerinde Bekaa Vadisi’nde kurulan geçici eğitim kampları Lübnan Ordusu tarafından tamamen dağıtıldı.
Hizbullah’ın değişen tutumu: Silahsızlanma baskısı altındaki Hizbullah, Şam’daki yeni hükümetle çatışmaktan kaçınarak rejim kalıntılarına sağladığı örtülü korumayı geri çekti.
İdam cezası engeli ve uluslararası hukuk ikilemi
İade süreçleri, iki ülke arasındaki ceza hukuku farklılıkları nedeniyle hukuki tartışmalara da yol açıyor. Lübnan’ın idam cezasını fiilen askıya almış olması, idam kararlarının uygulandığı Suriye’ye suçlu iadesinde uluslararası insan hakları sözleşmeleri açısından pürüzler doğuruyor.
Lübnan İnsan Hakları Merkezi yetkilileri, yasal çelişkilere dikkat çekse de, Beyrut hükümetinin Şam yönetimiyle ilişkileri normalleştirme ve sınır güvenliğini sağlama arzusu nedeniyle iade taleplerine olumlu yanıt vermeyi sürdüreceği kaydediliyor. Suriye ve Lübnan makamları, sınır hattındaki güvenlik açıklarını kapatmak ve eski rejim ağlarını tamamen tasfiye etmek amacıyla ortak istihbarat koordinasyonunu genişletiyor.
