Fransız mandasının sona erdiği 1946 yılından bu yana aynı coğrafi havzayı paylaşan Suriye ve Lübnan, sınır güvenliği, ekonomik entegrasyon, mülteci hareketleri ve bölgesel vekalet savaşları nedeniyle Orta Doğu’nun en karmaşık ikili ilişkiler ağlarından birini oluşturdu. Şam’daki Esad rejiminin Aralık 2024’te devrilmesinin ardından iki ülke arasında vesayet dönemini geride bırakan, egemenliğe saygı ve eşitlik esasına dayalı yeni bir diplomasi sayfası açıldı.
Manda, bağımsızlık ve iç savaş dönemi (1920–1990)
İki ülkenin kurumsal sınırları ve ilk siyasi krizleri 20. yüzyılın ortalarında şekillendi:
1920–1946: Fransız mandası altında Büyük Lübnan Devleti’nin ilanıyla Suriye ile sınır hatları çizildi; 1946’da iki ülke tam bağımsızlığını kazandı.
1950–1958: 1950’de gümrük birliği feshedildi. 1958’deki bölgesel kutuplaşmada Lübnan iç kriz yaşarken sınır dengeleri yeniden belirlendi.
1975–1976: Lübnan İç Savaşı’nın patlak vermesiyle Suriye askeri birlikleri 1976’da “Arap Caydırıcı Gücü” kılıfıyla Lübnan’a girdi ve otuz yıl sürecek askeri varlığın temeli atıldı.
1989–1990: Taif Anlaşması savaşı sona erdirirken, 1990’da General Mişel Avn’ın yenilgisiyle Suriye istihbaratı ve ordusu Lübnan üzerinde mutlak kontrol kurdu.
Vesayet, Hariri suikastı ve çekilme (1991–2011)
Şam yönetiminin Lübnan’ın iç siyasetindeki doğrudan etkisi 2000’li yıllarda uluslararası krizlere yol açtı:
1991: İmzalanan “Kardeşlik ve Koordinasyon Anlaşması” Suriye’nin Lübnan siyasetindeki nüfuzunu resmileştirdi.
2005: Eski Başbakan Refik Hariri’nin Beyrut’ta uğradığı bombalı suikastın ardından “Sedir Devrimi” başladı; uluslararası baskılar sonucu Suriye ordusu Nisan 2005’te Lübnan’dan tamamen çekildi.
2008: İki ülke arasında tarihte ilk kez resmi diplomatik ilişki kurularak karşılıklı büyükelçilikler açıldı.
Suriye krizi, Hizbullah’ın müdahalesi ve kırılmalar (2011–2024)
2011’de Suriye’de başlayan iç savaş, Lübnan’ın güvenlik ve demografi dengelerini derinden sarstı:
Mülteci Dalgası: Yüz binlerce Suriyelinin Lübnan’a sığınması ekonomik ve sosyal krizi derinleştirdi; 2014’te Lübnan mülteci kabulünü sınırlandırdı.
Hizbullah’ın Dahiliyeti: 2013’te Kusayr Muharebesi ile Hizbullah’ın Suriye ordusu saflarında savaşa doğrudan girmesi, Beyrut’un “tarafsızlık” politikasını fiilen sona erdirdi.
Sınır Güvenliği ve Kaçakçılık: 2017’deki Fecr el-Curud Operasyonu ile sınır hatları terör unsurlarından temizlense de akaryakıt, döviz ve uyuşturucu kaçakçılığı iki ülke hattında ciddi kriz başlığı olmayı sürdürdü.
Şam’da yeni dönem: Eşitlik ve sınır mutabakatı (2024–2026)
8 Aralık 2024’te Esad rejiminin devrilmesi ve Ahmed eş-Şara liderliğindeki yeni hükümetin göreve gelmesiyle ikili ilişkilerde kurumsal yeniden yapılanma sürecine girildi:
Cidde Güvenlik Anlaşması (Mart 2025): İki ülkenin savunma bakanları Suudi Arabistan arabuluculuğunda sınır güvenliği, kaçakçılıkla mücadele ve kara-deniz sınırlarının nihai olarak çizilmesi konusunda mutabakata vardı.
Resmi Temaslar: Başbakan Nevvaf Selam Nisan 2025’te Şam’ı ziyaret etti. Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani ise Beyrut’ta Cumhurbaşkanı Joseph Avn ve Meclis Başkanı Nebih Berri ile sınır güvenliği ve mahkum transferi dosyalarını görüştü.
Sınırda Kaçakçılıkla Mücadele: Suriye güvenlik güçleri, Irak üzerinden Lübnan’a yönelen yasa dışı silah ve İHA sevkiyatlarını sınır kapılarında engelleyerek Lübnan’ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı duyulduğunu vurguladı.
