Birçok analist, son dönemde yaşanan gerilimlerin ve savaşın, İran rejiminin davranışlarını kökten değiştireceği beklentisindeydi. Ekonomik yaptırımlar, diplomatik izolasyon ve askeri yıpranmanın Tahran’ı yeni bir güvenlik doktrinine zorlayacağı öngörülüyordu. Ancak sahadaki gerçeklik, bu beklentilerin aksine Tahran’ın rotasını değiştirmediğini, aksine mevcut stratejisini derinleştirdiğini gösteriyor.
Tahran’ın Yeni Doktrini: Gerilim ve Şantaj
İran yönetimi, yaşanan son krizlerden “uzlaşma” yerine “tırmandırma” dersini çıkardı. Tahran için artık gerilim, bir dış politika başarısızlığı değil; aksine, masada taviz koparmak ve pazarlık gücünü artırmak için kullanılan en etkili araç haline geldi.
Bu yaklaşım, özellikle Körfez ülkelerine yönelik insansız hava aracı (İHA) ve füze saldırılarıyla kendisini gösteriyor. Ateşkes dönemlerinde dahi devam eden bu “kontrollü saldırılar”, Tahran’ın diplomasiyi bir sonuç değil, taktiksel bir duraklama olarak gördüğünü kanıtlıyor.
Stratejik Bir Araç Olarak İstikrarsızlık
Tahran, bölgedeki istikrarı kendi çıkarları için bir “tehdit” olarak algılıyor. Devletin temel önceliği komşularıyla sürdürülebilir bir denge kurmak değil, gerektiğinde bu dengeyi bozma kapasitesine sahip olmaktır. Bu bağlamda:
Enerji ve Deniz Yolları: Hürmüz Boğazı ve deniz ticareti, ekonomik bir iş birliği alanı değil, Batı’ya karşı birer kaldıraç olarak görülüyor.
Gri Bölge Siyaseti: İran, ne tam anlamıyla bir savaş ne de tam bir barış içeren “gri bölge” stratejisini benimsiyor. Bu belirsizlik, Tahran’ın vekiller (proxy) aracılığıyla operasyon yapmasına ve sorumluluktan kaçınmasına olanak tanıyor.
Uluslararası Toplumun İkilemi
İran’ın bu tutumunu besleyen en önemli unsurlardan biri, uluslararası toplumun krizlere verdiği tepkilerde gizli. Tahran, her tırmandırma hamlesinin ardından Batılı güçlerin müzakere masasına dönmesi ve baskıyı hafifletmesi durumunu, bir “ödül mekanizması” olarak yorumluyor.
Diplomasi, bir zorunluluk olmasına rağmen, saldırganlık sonrası başlatılan diyalog süreçleri, Tahran’daki karar alıcılar nezdinde “güç kullanımının sonuç getirdiği” algısını pekiştiriyor. Bu döngü kırılmadığı sürece, İran’ın güvenlik doktrini değişime direnç göstermeye devam edecek.
Bölge İçin Çözüm: Yeni Bir Denklem Arayışı
Tahran’daki mevcut durum, sadece nükleer program veya bireysel lider tercihlerinden ibaret değildir. Sorun, Devrim Muhafızları gibi güvenlik odaklı kurumların devletin kimliğini ve stratejisini tanımlayan bir yapıya dönüşmüş olmasıdır.
Bu nedenle, İran ile kurulacak ilişkilerde yeni bir denkleme ihtiyaç duyuluyor:
Diyalog ve Şantaj Ayrımı: Müzakere, saldırganlığın ardından gelen bir ödül değil, istikrar taahhüdüne bağlı bir süreç olmalı.
Bölgesel Bütünlük: İran’ın güvenliğini kendi komşularının güvenliğinden ayrı tutan bir anlayış, uzun vadede sürdürülebilir bir çözüm sunmuyor.
Sonuç olarak; eğer Tahran, saldırganlığın maliyetinin kazancından daha yüksek olduğuna ikna edilemezse, bölgesel krizlerin sonu gelmeyecek. Bugün sorulması gereken asıl soru, İran’ın bir sonraki krizi nerede ve nasıl tetikleyeceği üzerine yoğunlaşıyor.
