Suriye Araştırmacı Gazetecilik Birimi (SIRAJ) tarafından hazırlanan kapsamlı bir araştırma, terör örgütü PKK/YPG güdümündeki Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) cezaevlerinde tutulan binlerce Suriyeli tutuklunun bireysel yargı denetimi olmaksızın toplu şekilde Irak’a nakledildiğini ortaya koydu. ABD denetiminde ocak ayında başlatılan sevkiyatlar, Irak yasalarında yer alan idam cezası riski nedeniyle ciddi hukuki tartışmalara yol açtı.
Resmi verilere göre sevk edilen tutuklu sayıları şu şekilde kaydedildi:
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW): Yaklaşık 5.700 tutuklu.
Irak Resmi Makamları: 5.704 kişilik toplam listede 3.543 Suriyeli.
Suriye İnsan Hakları Ağı (SNHR): En az 4.743 Suriyeli tutuklu.
Asılsız ihbarlar, çocuklar ve farklı dosyalar
İncelenen 50’den fazla dava dosyası ve tanıklık, nakledilen kişilerin tamamının DEAŞ mensubu olmadığını, aralarında reşit olmayan çocukların ve asılsız ihbar kurbanlarının da bulunduğunu belgeledi.
Araştırmada öne çıkan çarpıcı vakalar şunlar:
Hüseyin’in Dosyası: Deyrizor’da 16 yaşındayken ailevi bir husumet sonucu yapılan asılsız ihbarla tutuklanan Hüseyin el-Hamid’in, yargı süreci beklenmeden Irak’a götürüldüğü ailesine Kızılhaç tarafından bildirildi.
Aşiret Olayları ve Çocuklar: 2023 yılında aşiret çatışmaları sırasında 14 yaşındayken tutuklanan bir çocuğun, DEAŞ ile hiçbir bağı olmamasına rağmen Irak’a sevk edilenler listesinde yer aldığı belirlendi.
Suriye Milli Ordusu Mensubu: DEAŞ’a karşı savaşan Suriye Milli Ordusu’na bağlı Askeri Polis bünyesinde görev yaparken tutuklanan bir kişinin dosyası da Irak’a gönderilenler arasında çıktı.
Türkiye’den Dönen Sığınmacı: Yıllarca Türkiye’de geçici koruma statüsüyle yaşadıktan sonra 2025 sonunda Suriye’ye dönen ve bölgede alıkonulan bir sivilin de doğrudan Irak makamlarına teslim edildiği belgelendi.
Yargı yetkisi ve uluslararası hukuk ihlalleri
Hukukçular ve insan hakları savunucuları, Suriye topraklarında işlendiği iddia edilen fiillerin Irak yargısına taşınmasının ciddi yetki ve savunma hakkı ihlalleri doğurduğuna dikkat çekiyor.
Suriye İnsan Hakları Ağı Direktörü Fadıl Abdulgani, gözaltı listelerinin somut deliller yerine yerel ihbarlara ve örgüt kontrolündeki bölgelerde sadece bulunmuş olmaya dayandığını vurguladı. Uluslararası ceza hukuku uzmanları ise suç mahalli, tanıklar ve deliller Suriye’deyken Irak’ta yürütülen yargılamaların adil yargılanma hakkını imkansız kıldığı uyarısında bulunuyor. Nitekim benzer şekilde Irak’a sevk edilen Yasir Ali Muhammed adlı Suriyeli tutuklu hakkında Bağdat Merkezi Ceza Mahkemesi yetersiz delil gerekçesiyle beraat kararı vermek zorunda kaldı.
