Dünya genelinde dış politika dengeleri ile iç seçim dinamikleri arasındaki bağ giderek güçlenirken, büyükelçiliklerin Kudüs’e taşınması ve İsrail’e yönelik koşulsuz destek vaatleri birçok ülkede siyasi kampanyaların temel araçlarından biri haline geldi. Özellikle muhafazakar seçmen kitlelerini konsolide etmek, lobi desteği sağlamak ve Washington yönetimiyle yakınlaşma mesajı vermek isteyen adaylar bu söylemleri sıklıkla kullanıyor. Ancak farklı ülkelerde gerçekleşen seçimler, söz konusu vaatlerin her zaman sandık zaferi getirmediğini gösteriyor.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) 476 ve 478 sayılı kararları ile Uluslararası Adalet Divanı’nın danışma görüşleri Doğu Kudüs’ü işgal altındaki Filistin toprağı olarak tanımlarken, seçim süreçlerinde verilen diplomatik taşınma sözleri uluslararası hukuk standartlarıyla doğrudan çatışıyor.
Farklı coğrafyalarda zıt sonuçlar
Kudüs vaadinin sandığa etkisi ülkelerin iç dengelerine göre büyük farklılıklar gösteriyor:
-
Kolombiya: 2026 başkanlık seçimlerinde sağ eğilimli aday Abelardo de la Espriella, İsrail yanlısı söylemler ve büyükelçiliği taşıma sözüyle sol rakibi karşısında kıl payı bir galibiyet elde etti. Göreve geldikten sonra Gustavo Petro döneminde kesilen diplomatik bağları yeniden tesis etme kararı aldı.
-
Romanya ve Kanada: Romanya’da büyükelçiliği taşıma vaadinde bulunan aşırı sağcı liderler George Simion ve Călin Georgescu seçim sürecini kaybederken; Kanada’da benzer sözler veren Muhafazakar Parti lideri Pierre Poilievre federal seçimlerde zafer elde edemedi.
-
Avustralya ve Honduras: Avustralya’da 2018 ara seçimlerinde Kudüs kartına başvuran Liberal Parti çoğunluğunu kaybetti. Honduras’ta ise elçiliği taşıyan sağ iktidar ilk genel seçimde mağlup oldu.
Brezilya ve Sırbistan’da uygulama engeli
Seçim kazanmak için verilen diplomatik vaatler, iktidara gelindiğinde her zaman hayata geçirilemiyor. Brezilya’da Jair Bolsonaro yönetimi, ülkenin devasa helal et ihracatı ve Arap pazarlarıyla ticari ilişkilerini korumak amacıyla büyükelçiliği taşıma kararından geri adım atarak yalnızca ticari bir büro açmakla yetindi.
Benzer şekilde Sırbistan yönetimi de Washington mutabakatına rağmen uluslararası hukuk parametreleri ve ulusal çıkarlar gereği taşınma kararını uygulamaya koymadı.
ABD iç siyasetinde Gazze etkisi ve yerel dinamikler
2024 ABD Başkanlık Seçimleri ve sonrasındaki yerel yarışlarda, İsrail politikaları seçmen tercihlerini doğrudan etkileyen bir parametreye dönüştü. Demokrat Parti’nin Michigan gibi eyaletlerde geleneksel Arap ve Müslüman seçmen tabanında yaşadığı oy kayıpları, dış politikanın sandık davranışlarını ne denli dönüştürebildiğini ortaya koydu.
Öte yandan, güçlü lobi harcamalarına ve yoğun dış bütçeli kampanyalara rağmen kamu sağlığı ve sosyal politikaların yanı sıra Filistin haklarını savunan Abdul El-Sayed gibi figürlerin elde ettiği seçim başarıları, seçmenler nezdinde ilkesel dış politika duruşunun ahlaki ve siyasi bir karşılık bulduğunu gösteriyor. Analistler, Kudüs ve Filistin meselesinin artık salt bir dış politika konusu olmaktan çıkarak küresel ölçekte adayların tutarlılığını ölçen bir kıstasa dönüştüğünü belirtiyor.
