İsrail’de Başbakan Binyamin Netanyahu koalisyonunun kilit ortaklarından biri olan aşırı Ortodoks (Haredi) kanadın en etkili dini figürlerinden 96 yaşındaki Haham Dov Lando, Siyonizm ideolojisini sert sözlerle hedef alan açıklamalarıyla siyaset gündeminin merkezine oturdu.
Lando’nun kamuoyuna sızan video kayıtlarında Siyonizmi bir “felaket” olarak nitelendirmesi ve Yahudilerin bir devlet olmadan da yaşayabileceğini savunması, yaklaşan genel seçimler öncesinde ülkede sert tartışmalara yol açtı.
Litvanya kökenli Haredi cemaatinin lideri
Polonya doğumlu olan ve Litvanya tarzı Haredi geleneğinde yetişen Dov Lando, İsrail’deki aşırı Ortodoks cemaatin en kıdemli otoritelerinden biri olarak kabul ediliyor.
- Yeshiva yöneticiliği: İsrail’in Bnei Brak kentindeki geleneksel Yahudi akademisi olan Slabodka Yeshivası’nın başkanlığını yürütüyor.
- Tevrat Bilgeleri Konseyi üyesi: Haredi cemaatine dini ve siyasi rehberlik sağlayan kıdemli heyet Moetzes Gedolei HaTorah’ın kilit isimleri arasında yer alıyor.
- Koalisyon ortağının ruhani lideri: Netanyahu hükümetini oluşturan Birleşik Tevrat Yahudiliği (UTJ) ittifakı çatısı altındaki Degel HaTorah partisinin en üst düzey ruhani karar vericisi konumunda bulunuyor.
Siyonizm ve orduya yönelik ağır eleştiriler
Basına yansıyan ses kayıtlarında Lando, Siyonizmin Yahudi halkına hem fiziksel hem de manevi açıdan büyük yıkım getirdiğini ileri sürdü. Açıklamalarında Arap toplumlarıyla bir devlet olmaksızın barış içinde yaşamanın mümkün olduğunu belirten Lando, uluslararası ya da Filistin yönetimi altında yaşamanın Yahudiler açısından daha iyi bir zemin sunabileceğini ifade etti.
Lando ayrıca orduya katılan dindar Siyonist askerleri de eleştirerek, “Hahamlarının kendilerine bozulmuş bir Tevrat öğretmesi sebebiyle ölüme gittiklerini” ve askeri harekatların çoğunun hayat kurtarmak için değil, “devletin onuru” uğruna icra edildiğini savundu. Seküler İsraillilerin inşa ettiği yapıyı ise dini inançtan uzak ve inkar üzerine kurulu bir düzen olarak niteledi.
İsrail siyasetinde sert tepki ve seçim krizi
Lando’nun ifadeleri, özellikle Haredilerin zorunlu askerlikten muafiyeti konusunun tartışıldığı 27 Ekim seçimleri öncesinde muhalefet cephesinin sert tepkisini çekti:
- Gadi Eisenkot: Açıklamaları “anti-Siyonizmin somut hali” olarak tanımladı.
- Yair Lapid: Sözlerin her Yahudi için “utanç verici” olduğunu söyledi.
- Naftali Bennett: İfadelerin hem Yahudilik karşıtı hem de İsrail ordusunu hedef alan nitelikte olduğunu vurguladı.
- Yair Golan: Netanyahu’nun hükümette kalabilmek adına Lando ve cemaatine muhtaç olduğunu, bu nedenle sessiz kaldığını ifade etti.
Seçim anketlerinde hükümet çoğunluğunu kaybetme riskiyle karşı karşıya bulunan Netanyahu’nun, kritik 8 vekillik sandalye potansiyeline sahip bu dini kanat ile Siyonist seçmen kitlesi arasındaki dengeleri nasıl koruyacağı tartışılıyor.
