İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, küresel enerji koridorunun merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı’nın yeniden ulaşıma açılması amacıyla Washington yönetimine iletilen “yedi günlük teklifin” halen geçerliliğini koruduğunu açıkladı. İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) toplantısına katılmak üzere Irak’ın başkenti Bağdat’ta bulunan Arakçi, krizin aşılması için barışçıl ve diplomatik çözümlere açık olduklarını vurguladı.
Bölgedeki tansiyonu düşürmeyi amaçlayan temasları sırasında değerlendirmelerde bulunan Arakçi, “Tavrımız net ve ABD’ye sunulan yedi günlük plana dayanıyor. Washington yönetimi kendi çekincelerini iletti, bunları inceliyoruz; ancak teklifimiz halen masadadır. Eğer Amerikan tarafında asgari düzeyde dürüstlük varsa Hürmüz Boğazı’nı açmanın yolu bellidir” ifadelerini kullandı.
Tahran’ın şartları ve Washington’un nükleer ısrarı
İran’ın eylül ayı ortasında çöküşe uğrayan geçici ateşkesin ardından ilettiği teklif, boğazın aşamalı olarak açılmasını öngörüyor. Arakçi, şartların kabul edilmesi durumunda stratejik su yolunun altı gün içinde ulaşıma açılacağını, yedinci günde ise müzakerelere yeniden başlanabileceğini belirtti.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi kanadından yapılan değerlendirmelere göre müzakere sürecinin tıkanmasındaki temel sebep, Washington’un Tahran tarafından belirlenen yedi koşulun tamamına onay vermemesi olarak gösteriliyor. Tahran yönetiminin masaya koyduğu temel şartlar şunlardan oluşuyor:
- İran limanlarına uygulanan ABD ablukasının tamamen kaldırılması,
- Ülkenin petrol ihracatını hedef alan yaptırımların iptal edilmesi,
- Bölgedeki tüm cephelerde askeri çatışmaların derhal durdurulması.
Müzakerelerin kilitlendiği ana unsur ise Washington yönetiminin görüşmelere en baştan itibaren İran nükleer dosyasını dahil etme kararlılığı oldu. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, yaklaşık sekiz aydır süren askeri çatışmaların sona ermesi için İran’ın uranyum zenginleştirme kapasitesinde “somut” indirimlere gitmesi gerektiğini dile getirmişti. Tahran ise görüşmelerin ilk etabında yalnızca boğaz güvenliği ve ticaret hattının yeniden açılmasına odaklanılması gerektiğini savunuyor.
Bölge başkentlerinde yoğun diplomasi trafiği
Krizin derinleştiği bir ortamda diplomasi hattında da kritik temaslar gerçekleşti. Abbas Arakçi, Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ile telefonda görüşerek gerilimin düşürülmesi ve bölgesel istikrarın tesisi adına izlenecek diplomatik yolları ele aldı.
Pakistan tarafı aynı zamanda Mısır ile de temas kurarak ABD ve İran arasında diyaloğun yeniden canlandırılması çağrısında bulundu. Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati, Pakistanlı mevkidaşı ile gerçekleştirdiği görüşmede Körfez ülkelerinin güvenliğinin Mısır’ın güvenliğinden ayrı tutulamayacağını hatırlattı. Abdulati, uluslararası su yollarının ve boğazların bir baskı unsuru veya askeri tırmanma aracı olarak kullanılmasına karşı olduklarını kaydetti.
