İran ekonomisi, 2026 yılının son çeyreğinde para birimindeki rekor değer kaybı, tırmanan enflasyon, azalan üretim kapasitesi ve savaş ortamının getirdiği doğrudan maliyetlerin gölgesinde tarihinin en ağır krizlerinden birini yaşıyor. Petrol gelirlerindeki keskin düşüş ile artan askeri harcamalar, bütçe açığını kapatılamaz boyutlara ulaştırırken ekonomik dengeleri altüst ediyor.
Çift Haneli Küçülme ve Tırmanan Enflasyon
Resmi verilere göre İran gayrisafi yurt içi hasılası, 1405 yılının ilk çeyreğinde (21 Mart – 21 Haziran 2026 dönemi) bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 10,1 daraldı. Üretim kaybı yalnızca sanayi, madencilik ve hizmet sektörleriyle sınırlı kalmadı; petrol ve doğalgaz sektöründeki gerileme yüzde 26 seviyesini buldu.
Üretim hacmindeki sert düşüşe fahiş fiyat artışları eşlik ediyor. Son 12 aylık verilere göre ülkede enflasyon oranı yüzde 70 bandına dayanırken; artan ham madde, enerji ve lojistik maliyetleri üreticilerin operasyonlarını durma noktasına getirdi.
Riyalde Tarihi Dip: Dolar 2,5 Milyon Seviyesini Aştı
İran riyalinin serbest piyasadaki erimesi hız kazandı. Yaklaşık bir yıl önce 1 milyon riyal bandında seyreden dolar kuru, eylül ayı sonu itibarıyla serbest piyasada 2,5 milyon riyal sınırını aştı.
Dövizdeki sıçrama, tüketim mallarının yanı sıra ilaç ve ara mamul tedarikinde ithalata bağımlı olan ülkede doğrudan tüketici fiyatlarına yansıyor. Reel alım gücünün erimesi geniş halk kitlelerini yoksulluk sınırının altına iterken, nominal maaş zamları enflasyon karşısında etkisiz kalıyor.
Petrol Gelirleri Eridi, Bütçe Açığı Büyüdü
İhracat rotalarına uygulanan ambargolar ve deniz taşımacılığına yönelik kısıtlamalar, Tahran yönetiminin en önemli gelir kapısı olan enerji ticaretine ağır darbe vurdu. Dış kaynak girişinin tıkanması kamu gelirlerini eritirken, savunma harcamaları, altyapı onarımları ve acil yardım ödenekleri bütçe giderlerini katladı.
Yetkililer tarafından yapılan ilk hesaplamalara göre çatışmaların ekonomiye doğrudan ve dolaylı faturasının 270 milyar doları bulabileceği tahmin ediliyor. Tahran yönetiminin bütçe açığını kapatmak için tahvil ihracı, varlık satışı ve para basma yöntemlerine başvurması ise piyasalardaki hiperenflasyon endişelerini artırıyor.
Yaptırımlar, Lojistik Kriz ve Hürmüz Çıkmazı
ABD öncülüğünde devreye sokulan yeni kısıtlamalar ve deniz ablukaları; dış ticarette navlun, sigorta ve sevkiyat masraflarını rekor seviyelere çıkardı. Bölge ticaretinin ana arteri olan Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar, enerji ihracatının yanı sıra temel ihtiyaç maddelerinin ülkeye girişini de zorlaştırıyor. Tahran yönetiminin Çin, Rusya ve bölge komşularıyla alternatif ticaret kanalları kurma çabaları ise küresel kısıtlamaların doğurduğu sermaye ve teknoloji açığını telafi etmekte yetersiz kalıyor.
Yatırım İştahı Kayboldu, Beyin Göçü Hızlandı
Belirsizlik iklimi sürdürülebilir büyümenin temeli olan yatırımları tamamen dondurdu. Şirketler sermayelerini korumak amacıyla yeni projeleri askıya alırken, nitelikli iş gücünün ülkeden ayrılması İran sanayisi ve teknoloji üretimi için uzun vadeli riskler doğuruyor. Krizin faturası reel sektörün küçülmesi, eriyen alım gücü ve yükselen kamu borcu üzerinden toplumun tamamına dağılıyor.
