ABD ile İran arasındaki gerilim, askeri ve diplomatik tıkanıklığın ardından yeni ve daha sert bir ekonomik yaptırım dalgasıyla tırmanıyor. ABD Başkanı Donald Trump, İran’a karşı bugüne kadar bir ülkeye uygulanmış en ağır ekonomik baskı politikasını devreye sokacaklarını açıkladı. Yaptırımları “ekonomik deprem” olarak nitelendiren Trump, Tahran hükümetine veya bağlı finansal kuruluşlara destek veren üçüncü ülkelerin de yaptırımlardan doğrudan payını alacağını duyurdu.
Washington yönetiminin hazırladığı paketin; finansal para transferlerinin, kripto para işlemlerinin, döviz operasyonlarının ve petrol ticaretinin küresel çapta durdurulmasını hedeflediği belirtiliyor. Bu kapsamlı ablukanın temel amacının, İran’ı Hürmüz Boğazı ve nükleer program başlıklarında ABD şartlarını kabul etmeye zorlamak olduğu ifade ediliyor.
Tahran’dan sert tepki: “Ekonomik terörizm küresel tehdittir”
Washington’dan gelen tehditlere İran kanadından yanıt gecikmedi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD’nin bu adımlarını iç politikadaki krizleri örtbas etme çabası olarak nitelendirerek, uygulanan “ekonomik terörizmin” yalnızca İran’ı değil tüm küresel ekonomiyi ve devletlerin egemenliğini tehdit ettiği uyarısında bulundu.
İran İslami Şûra Meclisi Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ise yaptırım söylemlerinin yürütülen hibrit savaşın bir parçası olduğunu vurguladı. ABD’nin stratejik bir çıkmaz içinde olduğunu belirten Galibaf, Hürmüz Boğazı’nda istikrar isteniyorsa Washington’ın mutabakat şartlarına dönmekten başka seçeneği olmadığını savundu.
İran ekonomisinde baskı artıyor, alternatif rotalar devrede
Karşılıklı sert mesajlara rağmen ablukanın İran ekonomisi üzerindeki baskısı hissediliyor. İran Merkez Bankası Başkanı Abdunnasır Himmeti, hükümetin bütçe ve harcama dengesinde açıklarla karşılaştığını, petrol ihracatında ciddi aksamalar yaşandığını ve ABD’nin dondurulan milyarlarca dolarlık varlığı serbest bırakmadığını kabul etti.
Buna karşın Himmeti, temel gıda ve ilaç tedarikinin kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden kesintisiz sürdürülebileceğini, ülkenin yaptırımları aşma konusunda uzun yıllara dayanan tecrübesi olduğunu belirtti.
Çin faktörü ve sahadaki askeri açmazlar
Uzmanlar, ABD’nin ekonomik baskı politikasındaki en kritik düğümün Çin olduğuna dikkat çekiyor. İran petrol ihracatının yaklaşık yüzde 80’ini satın alan Pekin yönetimine karşı Washington’ın nasıl bir denge gözeteceği belirsizliğini koruyor.
Öte yandan uluslararası ilişkiler uzmanları, Trump yönetiminin doğrudan geniş çaplı bir savaştan kaçındığı için ekonomik araçlara ağırlık verdiğini değerlendiriyor. Bölgedeki lojistik zorluklar, mühimmat stokları ve hava savunma füzelerine ilişkin kısıtlar nedeniyle hızlı bir askeri zafer elde etmenin güçleştiği, bu durumun Washington’ı ekonomik alanda azami baskı kurmaya yönelttiği kaydediliyor.
