Arap dünyasının önde gelen düşünür, eleştirmen ve şairlerinden Dr. Züheyr Tevfik, modern Arap bilincinin karşı karşıya kaldığı yapısal tıkanıklıklara ve Doğu ile Batı arasındaki köklü ayrışmalara dair dikkat çekici analizlerde bulundu. Şeyh Zayid Kitap Ödülü sahibi olan ve aynı zamanda Ürdün Eleştirmenler Derneği Başkanlığını yürüten Tevfik, kültürel kimlik tartışmalarından entelektüellerin gerileyen rolüne kadar geniş bir yelpazede çarpıcı açıklamalara imza attı.
Doğu ve Batı arasındaki tarihi gerilim sürüyor
Tevfik, Doğu ile Batı arasında yüzyıllardır süregelen karşılıklı kalıpyargıların kolay kolay aşılamayacağını vurguladı. Tarafların birbirini belirli tarihsel dönemlere hapsederek tek tipleştirdiğini belirten düşünür, şu değerlendirmede bulundu:
“Geleneksel zihin Batı’ya bakarken Haçlı Seferleri ve sömürgecilik dönemine takılıp kalmış durumda. Batı ise kendi üstünlük yanılsamasını korumak için Arap ve İslam dünyasını donmuş bir zaman diliminde görüyor. Avrupa’da aşırı sağın, yabancı düşmanlığının ve İslamofobinin yükselişe geçmesi, bu zihinsel çatışmanın Orta Çağ’dan günümüze kesintisiz devam ettiğini açıkça gösteriyor.”
İki kutup arasındaki krizin aşılması için tarihsel husumet hafızasının temizlenmesi, çoğulculuğun benimsenmesi ve evrensel bir insani medeniyet zemininde buluşulması gerektiği ifade edildi.
Yenilgi psikolojisi ve geçmişe kaçış sendromu
Arap toplumlarının güncel sorunları aşmak yerine tarihin görkemli dönemlerine sığındığını belirten Dr. Tevfik, bu refleksi derin bir kriz olarak nitelendirdi. Toplumların yenilgi veya ağır buhran dönemlerinde nostaljiyi bir savunma mekanizması haline getirdiğini kaydeden yazar, son yarım yüzyılda gelenek ile moderniteyi harmanlamaya çalışan “uzlaşmacı orta yol” projelerinin sahada başarısızlığa uğradığını ve zihinsel olarak halen ilk noktada dönüp durulduğunu aktardı.
Medya figürleri sahici aydınların yerini aldı
Toplumsal dönüşümde hayati rol üstlenmesi gereken aydın profilinin aşındığına işaret eden Tevfik, medya mensuplarının entelektüellerin alanını daralttığını söyledi. Kültür bakanlıklarının toplumu inşa eden yapılar olmaktan çıkıp pasif yardım merkezlerine dönüştüğünü savunan düşünür, akademisyenlerin de unvan kaygısıyla toplumdan koptuğunu dile getirdi. Gerçek bir entelektüelin siyasetçiler gibi mevcut durumu cilalamak yerine, adalet ve özgürlük idealleri doğrultusunda ilkeli bir duruş sergilemesi gerektiğinin altı çizildi.
Yapay zeka ve edebiyatta etik ilkeler çağrısı
Yapay zekanın kültürel üretim, edebiyat ve akademik araştırmalar üzerinde yarattığı tehditlere de değinen Dr. Züheyr Tevfik, teknolojiyi toptan reddetmenin gerçekçi olmadığını ancak insan emeğinin yerini almasına izin verilmemesi gerektiğini belirtti. İnsan yaratıcılığının her zaman üstün tutulmasını savunan düşünür, yapay zekanın araştırma ve sanatta kullanımını sınırlandıracak uluslararası bir mesleki ve ahlaki sözleşmenin acilen oluşturulması çağrısında bulundu.
