Yeni Delhi’de gerçekleşecek QUAD dışişleri bakanları toplantısına, bölgesel müttefiklerin endişelerini gidermek ve ticaret, savunma ve enerji alanlarında iş birliğini güçlendirmek amacıyla ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio katılıyor. QUAD, NATO gibi bağlayıcı askeri bir antlaşmaya sahip olmasa da, liderler ve bakanlar düzeyindeki toplantılarla esnek bir “mini-ittifak” olarak faaliyet gösteriyor.
Tarihsel süreç ve yeniden doğuş
QUAD’ın temelleri, 2004 yılındaki Hint Okyanusu depremi ve tsunami felaketinin ardından hızlı yardım operasyonları için kurulan “Çekirdek Koordinasyon Grubu”na dayanıyor. 2007’de Japonya’nın eski Başbakanı Şinzo Abe’nin girişimiyle ilk resmi toplantısını yapan grup, Avustralya’nın Çin’i rahatsız etmemek adına 2008 yılında çekilmesiyle uzun süreli bir durgunluk dönemine girdi. Ancak 2017 yılından itibaren Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki askeri faaliyetleri ve Hindistan-Çin sınırındaki çatışmalar, ittifakı yeniden küresel gündemin merkezine taşıdı.
Çin faktörü ve stratejik dengeler
İttifakın resmi metinlerinde nadiren doğrudan “Çin” ismi geçse de, QUAD’ın temel stratejik motivasyonunu bu ülkeye yönelik endişeler oluşturuyor. İttifak, bölgedeki statükoyu değiştirmeye yönelik her türlü “zorlayıcı tek taraflı eyleme” karşı çıkıyor.
Bu noktada QUAD üyeleri arasında belirgin stratejik farklar dikkat çekiyor:
- Hindistan’ın tutumu: İttifakın en karmaşık üyesi olan Hindistan, bloğun Çin karşıtı bir askeri pakta dönüşmesine karşı çıkıyor ve “stratejik özerklik” ilkesine bağlı kalmaya devam ediyor.
- Çin’in bakışı: Pekin yönetimi, QUAD’ı “Soğuk Savaş zihniyetinin” bir yansıması ve “Asya NATO’su” kurma girişimi olarak görerek eleştiriyor.
Teknoloji ve ekonomik iş birliği
QUAD, bölge ülkelerinin Pekin’e olan ekonomik bağımlılığını azaltmak için güvenlik dışında da kapsamlı bir gündem yürütüyor:
- Kritik mineraller: Temmuz 2025’te başlatılan stratejik girişimle; grafit ve nadir toprak elementleri gibi teknolojinin geleceği için hayati olan ham maddelerin tedarik zincirleri güvence altına alınmaya çalışılıyor.
- Deniz güvenliği: Bölge ülkelerine yasa dışı balıkçılık ve gizli faaliyetleri takip edebilmeleri için uydu verileri sağlayan IPMDA programı uygulanıyor.
- Altyapı: Deniz altı kablolarının güvenliğinin korunması ve Çin gemilerine olan bağımlılığın azaltılması hedefleniyor.
ABD’de Donald Trump yönetimi döneminde, ittifakın alt çalışma gruplarının sayısı azaltılarak enerji güvenliği ve tedarik zinciri gibi somut önceliklere odaklanılması planlanıyor. Ancak müttefikler, ABD’nin değişen ticaret politikaları ve savunma harcamaları üzerindeki baskıları nedeniyle Washington’ın uzun vadeli kararlılığı konusunda temkinli davranmaya devam ediyor.
