ABD ile İran arasında yaklaşık 10 gündür süren karşılıklı füze ve hava saldırılarının ardından, bölge ülkeleri diplomasiyi yeniden canlandırmak için kritik bir adım attı. Tırmanan askeri gerilimin ortasında arabulucular, çatışmaları geçici olarak durdurmayı hedefleyen 10 günlük bir ateşkes planını taraflara sundu.
ABD merkezli yayın organı Axios tarafından sızdırılan ve bölgedeki diplomatik kaynaklarca doğrulanan teklif, krizin bölgesel bir savaşa dönüşmesini engellemeyi ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini güvence altına almayı amaçlıyor.
Ateşkes teklifinin detaylarında ne var?
Arabulucuların hazırladığı taslak plan, askeri operasyonların derhal durdurulmasının yanı sıra ticari ve diplomatik bir dizi düzenlemeyi içeriyor. Teklifin öne çıkan ana maddeleri şu şekilde sıralanıyor:
Saldırıların Durdurulması ve Blokajın Kaldırılması: 10 günlük süre boyunca tüm askeri eylemler askıya alınacak. ABD, İran limanlarına yönelik uyguladığı deniz ablukasını esnetirken, İran da Hürmüz Boğazı’nı yeniden uluslararası seyrüsefere açacak.
Geçiş Mekanizması Müzakereleri: Ateşkes süresince Washington ve Tahran yönetimi, boğazdaki seyrüsefer güvenliğini kalıcı hale getirecek teknik mekanizmalar üzerinde görüşmeler yürütecek.
Fon Oluşturulması: İran’ın boğazdaki deniz güvenliği ve çevre koruma faaliyetleri karşılığında makul bir geçiş ücreti alması öngörülüyor. Bu gelirlerin, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ile ortak yönetilecek bir fona aktarılması planlanıyor.
Trump zor bir kararın eşiğinde
Teklif, ABD Başkanı Donald Trump’ı kritik bir yol ayrımına getirmiş durumda. Washington yönetiminin önünde iki temel seçenek bulunuyor: Arabulucuların masaya koyduğu 10 günlük ateşkesi kabul etmek ya da İsrail ile koordineli biçimde askeri baskıyı artırarak Tahran’ı tamamen geri adıma zorlamak.
Axios’un haberine göre Beyaz Saray teklifi inceliyor ve diplomasi kapısını kapatacak adımlardan kaçınması konusunda İsrail’i uyardı. Ancak ABD ordusunun, görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanması ihtimaline karşı bölgeye ek savaş uçakları ve tanker uçakları sevk ederek askeri hazırlıklarını sürdürdüğü belirtiliyor.
Irak ve Ürdün’deki ABD üslerine düzenlenen füze saldırılarında Amerikalı askerlerin hayatını kaybetmesi, Trump üzerindeki iç siyasi baskıyı artırmış durumda. ABD yönetiminin bir yandan misilleme seçeneklerini değerlendirirken diğer yandan müzakere masasını açık tutmaya çalıştığı ifade ediliyor.
İran tarafı ise arabulucuların teklifini aldığını doğrulamakla birlikte detaylara girmekten kaçınıyor. İran Silahlı Kuvvetleri yetkilileri, ABD’den gelebilecek herhangi bir yeni saldırıya sert karşılık verileceği yönündeki kararlılıklarını koruyor.
Uzmanlar ne diyor? Masadan sonuç çıkar mı?
Bölgedeki son durumu değerlendiren uluslararası ilişkiler uzmanları ve diplomatlar, diplomasinin yeniden devreye girmesini olumlu bir gelişme olarak görmekle birlikte temkinli yaklaşıyor.
Marlin Hardinger: Askeri operasyonlar kısa vadede sürebilir
Eski ABD’li diplomat Marlin Hardinger, askeri tırmanışın kontrol dışına çıkmaması için diplomasi kanallarının açık kalmasının şart olduğunu belirtiyor. Ancak ABD yönetiminin somut ve net bir uzun vadeli strateji ortaya koymadığına dikkat çeken Hardinger, kısa vadede askeri temasların devam edebileceğini vurguluyor.
Abbas Aslani: Güven eksikliği süreci zorlaştırıyor
Orta Doğu Stratejik Araştırmalar Merkezi Araştırmacısı Abbas Aslani, ABD’nin geçmişteki arabuluculuk süreçlerini göz ardı eden tutumunun güven krizine yol açtığını ifade ediyor. Aslani’ye göre Washington’ın diplomatik metinleri yalnızca kendi ve İsrail’in çıkarlarına göre yorumlaması, Tahran’ın sürece güvenle yaklaşmasını engelliyor.
Dr. İbrahim Freihat: Her iki taraf için de bir merdiven gerekiyor
Doha Lisansüstü Araştırmalar Enstitüsü’nden Dr. İbrahim Freihat ise tırmanma arzusunun sahada hâlâ baskın olduğunu savunuyor. Trump’ın masadan bir “zafer” ile kalkmak isteyeceğini belirten Freihat, arabulucuların şu anda her iki tarafın da kamuoyu önünde prestij kaybetmeden geri adım atabilmesini sağlayacak “diplomatik bir merdiven” inşa etmeye çalıştığını ifade ediyor.
