Frontiers in Marine Science dergisinde yayımlanan yeni bir bilimsel araştırma, kış aylarında Basra Körfezi’nde etkili olan soğuk ve kuru “Şimal” rüzgarlarının deniz ekosistemindeki bilinmeyen dinamiklerini gün yüzüne çıkardı. Kuveyt Üniversitesi Fen Fakültesi Deniz Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Tarık er-Reşid liderliğinde yürütülen çalışma, yüzeyde fırtına koparan bu rüzgarların su sütununu baştan aşağı karıştırırken deniz tabanındaki çalkantıyı ise beklenenin aksine zayıflattığını ortaya koydu.
Araştırma, Kuveyt açıklarındaki Garuh Adası yakınlarında gerçekleştirilen saha ölçümleri ve bilgisayar tabanlı akıntı simülasyonlarına dayandırıldı. Elde edilen bulgular, sert rüzgarların körfezin tüm hidrolojik dengesini sadece birkaç gün içinde kökten değiştirebildiğini gösterdi.
Yüzeyde fırtına koparken dip neden sakinleşiyor?
Ölçümlere göre saatte 54 kilometre hıza ulaşan sert Şimal rüzgarları, bağıl nemi yüzde 33 seviyesine düşürerek yüzey suyundaki buharlaşmayı tetikliyor. Bu durum metrekare başına yaklaşık 511 wattlık ani bir ısı kaybı yaratarak deniz suyu sıcaklığını 2 derece düşürüyor. Soğuyan ve yoğunluğu artan yüzey suları hızla dibe doğru çökerken, normal şartlarda daha fazla çalkantı oluşturması beklenen fırtına denizin tabanında ters bir etki doğuruyor:
- Çift yönlü karışım mekanizması: Normal havalarda gelgit akıntılarının deniz tabanıyla sürtünmesi hız farkı (dikey kayma) üreterek dipte sürekli bir çalkantı oluşturuyor.
- Katmanların homojenleşmesi: Şimal fırtınasıyla birlikte yüzeyden dibe inen güçlü dikey karışım, su katmanları arasındaki sıcaklık ve akıntı hızı farklarını eşitliyor.
- Dip türbülansının sönümlenmesi: Hız farkının ortadan kalkmasıyla, gelgit kaynaklı dip çalkantısı beslenemez hale gelerek zayıflıyor.
Sığ sularda besin ve oksijen dengesi yenileniyor
Ortalama derinliği sadece 35 metre olan Basra Körfezi’nde yaşanan bu dikey devridaim, deniz yaşamı ve kıyı ekonomisi açısından kritik sonuçlar doğuruyor. Yüzeydeki havalanma ve soğuma oksijen seviyesini artırırken, dipte biriken zengin besin maddeleri ışık alan üst tabakalara taşınarak fitoplankton üretimini destekliyor.
Bilim insanları, bu fiziksel mekanizmanın tortu hareketleri, kirlilik dağılımı, balıkçılık faaliyetleri ve körfez ülkelerindeki deniz suyu arıtma tesislerinin verimliliği üzerine etkilerini anlamak açısından temel bir referans oluşturduğunu vurguluyor.
