Sudan’da Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) ile ordu arasında süren çatışmalar, ülkenin yetişmiş insan kaynağını ve genç neslin geleceğini tüketiyor. Kuzey Darfur’daki Zemzem, Ebu Şuk ve Tevile kampları ile Doğu Çad’a sığınan yüz binlerce mülteci arasında, çatışmalardan kaçarken yanlarına yalnızca üniversite diplomalarını alabilen binlerce mezun bulunuyor. Ülkedeki ekonomik çöküş ve güvenlik krizleri nedeniyle bu diplomalar kamplarda hayatta kalma mücadelesinin gölgesinde kalıyor.
Babasını Zemzem kampına düzenlenen saldırıda kaybeden üniversite mezunu Abdullah Harran, kıyafetlerinin arasına saklayarak kurtardığı diplomasının bugün hiçbir karşılığının kalmadığını belirterek, “Hayatta kaldığımda diplomamın beni kurtaracağını sanmıştım. Oysa savaş hayallerimiz dahil her şeyi tüketti” sözleriyle kamplardaki genel tabloyu özetliyor.
Nitelikli iş gücü kamplarda eriyor
Darfur Sığınmacı ve Mülteci Koordinasyonu Sözcüsü Adem Rical, zorunlu göçün toplumun tüm kesimlerini etkilediğini, özellikle akademisyenler ve üniversite mezunlarının insani yardımlara bağımlı hale geldiğini kaydetti. Bölgeden yaşanan nitelikli beyin göçünün Darfur’u geleceğin lider kadrolarından yoksun bırakacağı uyarısında bulunan Rical, uluslararası kuruluşlara gençlerin yeniden üretime dahil edilmesi yönünde çağrıda bulundu.
Kuzey Darfur’daki Tevile bölgesi, Faşir kentinden kaçan binlerce yeni sığınmacıyla dev bir barınma merkezine dönüşürken; Sudan Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Ziraat Fakültesi mezunu Adem Ramazan Adem gibi pek çok uzman, yardım kuyruklarında beklemek ya da su satıcılığı ve hamallık gibi gündelik işlerle ailelerini geçindirmek zorunda kalıyor.
Çad’daki mültecilerin yüzde 70’i üniversiteli
Darfur Soykırım Mağdurları Heyeti Başkanı Mustafa Berre, Doğu Çad kamplarındaki genç sığınmacıların yaklaşık yüzde 70’inin üniversite mezunu olduğunu, ancak tamamına yakınının uzmanlık alanlarıyla ilgisi olmayan marjinal işlerde çalıştığını vurguladı. Mezunların bir kısmı aşevleri ve yardım komiteleri gibi kolektif dayanışma ağları organize ederken, sermaye yetersizliği nedeniyle kalıcı istihdam sağlanamıyor.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) verileri, çatışmaların başladığı tarihten bu yana Çad’a geçen Sudanlı sığınmacı sayısının 940 bini aştığını gösteriyor. Başta Ouaddai, Wadi Fira ve Sila olmak üzere sınır vilayetlerinde toplanan nüfusun büyük kısmını kadın ve çocuklar oluştursa da binlerce genç mezun iş imkanlarının tamamen yok olduğu çadır kentlerde bekleyişini sürdürüyor.
Diplomalar yanıyor, geleceğe dair arayış sürüyor
Farklı alanlarda uzmanlaşmış gençler için resmi belgelere ulaşmak dahi büyük bir engele dönüşmüş durumda.
- Veteriner hekimler yardım sırasında: Nyala Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi mezunu Rahme et-Tayyib, mesleğini icra etmek yerine çocuklarının gıda ihtiyacını karşılamak için aşevi sıralarında beklediğini ifade ediyor.
- Kayıtları yok olan hukukçular: Omdurman İslam Üniversitesi Faşir Şubesi Hukuk Fakültesi mezunlarından Nadia Abdullah, çatışmalar sırasında geçici mezuniyet belgesinin yandığını ve üniversitelerin kapalı olması sebebiyle resmi diplomaya ulaşamadığı için iş başvurusu yapamadığını aktarıyor.
Sürgünde eğitime devam etme çabaları ise sınırlı da olsa sürüyor. Doğu Çad’ın Adre kentine taşınan Batı Darfur’daki Cineyne Üniversitesi, sürgünde Eğitim Fakültesi mezunları için sembolik törenler düzenlerken; BMMYK ve yardım vakıflarının yürüttüğü burs programları aracılığıyla yüzlerce mülteci öğrencinin Bangui Üniversitesi gibi çevre ülkelerdeki yükseköğretim kurumlarında eğitimlerine devam etmesi sağlanıyor.
