Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM), 21 Kasım 2024’te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar gerekçesiyle tutuklama emri çıkarmasının üzerinden iki yıl geçti. Gazze Şeridi’nde 14 ayı geride bırakan yıkıcı saldırıların, sivil kayıpların, ablukanın ve insani krizin ortasında Lahey merkezli mahkemeden gelen bu karar, uluslararası hukuk tarihinde kritik bir dönüm noktası olarak kayda geçti.
Karar sürecinde bir yandan Güney Afrika’nın Uluslararası Adalet Divanı’nda (UAD) açtığı soykırım davası ilerlerken, diğer yandan UCM Savcılığı bireysel cezai sorumluluklara ilişkin delilleri topladı. Tutuklama kararları Filistinli gruplar, birçok Avrupa ülkesi, BM yetkilileri ve insan hakları örgütlerince memnuniyetle karşılanırken; İsrail ve ABD yönetimi (hem Joe Biden hem de göreve hazırlanan Donald Trump ekibi) kararı sert sözlerle eleştirdi.
Savaştan tutuklama emrine uzanan kronoloji
Metinde yer alan kronolojiye göre, 7 Ekim 2023’te başlayan savaşın ardından Gazze’de yoğun bombardımanlar ve ağır insani tablolar yaşandı:
- 7-12 Ekim 2023: Hamas öncülüğündeki saldırıların ardından İsrail’in başlattığı geniş çaplı bombardımanlarda sivillerin ve ailelerin hedef alındığı, Af Örgütü’nün bazı saldırıların savaş suçu teşkil edebileceğini belgelediği bildirildi.
- 9 Ekim 2023: Dönemin Savunma Bakanı Gallant, gıda, yakıt ve elektriği kapsayan tam abluka ilan etti; bu adım sonradan açlığın savaş yöntemi olarak kullanılması iddialarının odağına yerleşti.
- 13 Ekim 2023: BM, İsrail ordusunun Gazze’nin kuzeyindeki 1,1 milyon kişinin 24 saat içinde güneye geçmesini istediğini açıkladı.
- 19 Ekim 2023: Yüzlerce yerinden edilmiş kişinin sığındığı Aziz Porphyrios Kilisesi yerleşkesindeki bir bina vuruldu; Af Örgütü en az 18 sivilin öldüğünü, 12 kişinin yaralandığını kaydetti.
- 31 Ekim 2023: Cibaliye Mülteci Kampı’na yönelik iki gün süren saldırılar düzenlendi; BM İnsan Hakları Ofisi, Cibaliye ve Yermuk’taki üç saldırıda en az 153 kişinin hayatını kaybettiğini doğruladı.
- 17 Kasım 2023: Güney Afrika, Bangladeş, Bolivya, Komorlar ve Cibuti, Filistin’deki durumun soruşturulması için UCM Savcısı Kerim Han’a resmi başvuruda bulundu.
- 18 Kasım 2023: Cibaliye’deki UNRWA’ya ait El-Fahura Okulu vuruldu; en az 24 kişi hayatını kaybetti.
- 24 Aralık 2023: Orta Gazze’deki Megazi Mülteci Kampı’na yönelik saldırılarda BM verilerine göre yaklaşık 86 Filistinli yaşamını yitirdi.
- 29 Aralık 2023: Güney Afrika, Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiği gerekçesiyle İsrail aleyhine UAD’de dava açtı.
- 18 ve 26 Ocak 2024: Meksika ve Şili UCM’ye sevk adımı atarken, UAD İsrail’e soykırım fiillerini önleme ve insani yardımı sağlama yönünde geçici tedbir kararları verdi.
- 29 Şubat 2024: Gazze kentinin kuzeyindeki Reşid Caddesi’nde yardım bekleyen kalabalığın bulunduğu olayda Sağlık Bakanlığına göre 112 kişi öldü, yaklaşık 760 kişi yaralandı.
- 25 ve 28 Mart 2024: BM Güvenlik Konseyi Ramazan ayında ateşkes talep eden 2728 sayılı kararı kabul ederken, UAD insani yardımlar için ek tedbir emri çıkardı.
- 1 Nisan 2024: Dünya Merkezi Mutfağı’nın (WCK) yardım konvoyundaki 7 çalışan öldürüldü; İsrail ordusu 5 Nisan’da ciddi hatalar yapıldığını kabul etti.
- 20 Mayıs 2024: Savcı Kerim Han, Netanyahu ve Gallant ile üç Hamas lideri (Yahya Sinvar, İsmail Haniye ve Muhammed Dayf) hakkında tutuklama emri talep etti.
- 24 ve 26 Mayıs 2024: UAD Refah’taki askeri saldırıların durdurulmasını emrederken, iki gün sonra Tel es-Sultan’daki yerinden edilmişlerin çadırlarının vurulması sonucu en az 46 kişi öldü.
- 8 Haziran, 13 Temmuz, 10 Ağustos, 6 ve 29 Ekim 2024: Nusayrat, Mevasi, Et-Tabiin Okulu ve kuzey Gazze/Beyt Lahiya saldırılarında yüksek can kayıpları yaşandı.
21 Kasım 2024 kararları ve iki yılda değişen dengeler
UCM Ön Yargılama Dairesi Birinci Dairesi, 21 Kasım 2024’te Netanyahu ve Gallant hakkında tutuklama emirlerini açıkladı; aynı gün Muhammed Dayf hakkındaki emir de duyuruldu (Dayf hakkındaki süreç, ölüm bildiriminin ardından 26 Şubat 2025’te sonlandırıldı). Kararın açıklandığı gün Gazze Sağlık Bakanlığı can kaybını 44 bin 56 ölü ve 104 bin 268 yaralı olarak duyurdu.
Karar sonrası küresel tutumlar bölündü: ABD yaptırım yetkisi veren başkanlık kararnamesi (Şubat 2025) ile tepki gösterirken, Güney Afrika, birçok Arap ve İslam ülkesi ile AB yetkilileri mahkemenin bağlayıcılığına vurgu yaptı; Avrupa ülkeleri arasında ise yükümlülük, dokunulmazlık ve temkinli tutum tartışmaları öne çıktı.
İki yılın sonunda Netanyahu veya Gallant henüz mahkeme önüne çıkmamış olsa da kararın siyasi ve hukuki etkileri sürüyor. Nisan 2025’te UCM üyesi Macaristan’a yapılan ziyarette tutuklama emrinin uygulanmaması ve o dönemki Viktor Orban yönetiminin mahkemeden ayrılma yönündeki adımları gündeme gelirken, Mayıs 2026’da göreve gelen Başbakan Peter Magyar’ın çekilme kararından geri adım attığı aktarıldı. İsrail’in itirazlarına karşın tutuklama emirleri geçerliliğini korurken, uluslararası ceza adaletinin kararları fiili yargılamaya dönüştürme kapasitesi tartışılmaya devam ediyor.


















