Irak hükümeti, kamuda kök salan yolsuzlukla mücadelede denetim mekanizmalarını genişleterek vatandaşları sürecin doğrudan bir parçası haline getirdi. Yürürlüğe konan düzenlemeyle, somut delillere dayanan ve kamu kaynaklarının fiilen devlete geri kazandırılmasını sağlayan yolsuzluk ihbarlarında bulunan vatandaşlara nakdi para ödülü verilmesi uygulaması başlatıldı.
İntikam ihbarı kamuya servet, ihbarcıya yüzde 5 kazandırdı
Dürüstlük Komisyonu (Heyetü’n-Nezaha) kaynaklarının aktardığı çarpıcı bir olay, vatandaş ihbarlarının operasyonel gücünü ortaya koydu. Trafik Genel Müdürlüğü’nde çalışan bir kamu görevlisinin eşi, kocasının üzerine ikinci bir evlilik yaptığını öğrenince intikam amacıyla yetkililere başvurarak eşinin rüşvet aldığını ihbar etti.
Mali kayıtlar üzerinde yapılan geriye dönük incelemelerde, memurun görevini kötüye kullanarak rüşvet yoluyla büyük bir servet edindiği tespit edildi. Yargılama sonucu hapis cezasına çarptırılan personelden haksız kazanç devlete iade edilirken; ilk eşe, ihbarcı sıfatıyla geri alınan toplam meblağın yüzde 5’i oranında yasal para ödülü takdim edildi.
Şafak Harekâtı ile 872 milyon dolarlık geri kazanım
Başbakan Ali ez-Zeydi, geçtiğimiz ağustos ayında Dürüstlük Komisyonu’nu ziyaret ederek 2008 tarihli “İhbarcıların Ödüllendirilmesi Yasası”nın tüm mekanizmalarıyla tavizsiz işletilmesi talimatını verdi. Komisyonun yolsuzlukla mücadelede “ilk savunma hattı” olduğunu belirten hükümet, 28 Haziran’da başlatılan “Şafak Harekâtı” (Savletü’l-Fecr) kapsamında kuruma 26 binden fazla yolsuzluk ihbarı ulaştığını bildirdi.
Hükümet Sözcüsü Haydar el-Abudi; incelenen dosyalar, operasyonlar ve el koyma kararları neticesinde devlete geri kazandırılan nakit para, taşınmaz ve mülklerin toplam değerinin 1 trilyon 359 milyar Irak dinarını (yaklaşık 872 milyon dolar) aştığını duyurdu.
Ödül sistemi nasıl işliyor?
Yasal düzenleme kapsamında ödül hesabı, zanlının zimmetine geçirdiği iddia edilen tutar üzerinden değil; mahkeme kararıyla kesinleşip hazineye fiilen intikal eden net miktar üzerinden yapılıyor:
- 1 Milyar Dinarlık İadede: Sağlanan geri kazanım 1 milyar dinar (yaklaşık 763 bin dolar) olduğunda, ihbarcıya yüzde 5 karşılığı olarak 50 milyon dinar (yaklaşık 38 bin dolar) nakit ödül veriliyor.
- 10 Milyar Dinarlık İadede: Geri alınan tutarın 10 milyar dinara ulaşması halinde ihbarcı payı 500 milyon dinara (yaklaşık 381 bin dolar) kadar yükseliyor.
Kasıtlı ihbarlar ve ‘yargıyı boğma’ taktiği
Irak Meclisi Dürüstlük Komisyonu Üyesi Şakir Mahmud, vatandaşları motive etmek için maddi teşviklerin şart olduğunu ancak sürecin yalnızca ihbarlarla sınırlı kalamayacağını belirtti. Mahmud, kamu ihalelerinin bağımsız uzman denetim şirketleri ve Mali Denetim Divanı iş birliğiyle baştan sona mercek altına alınmasını önerdi.
Şeffaflık ve Dürüstlüğü Destekleme En-Nehreyn Vakfı Başkanı Muhammed er-Rubeyi ise sistemin önündeki en büyük yapısal engellerin mezhep temelli kota paylaşımı (muhasasa) ve bürokratik vesayet olduğunu ifade etti. Genişletilen ihbar mekanizmasının “iftira veya asılsız şikayet” riskini beraberinde getirdiğine değinen Rubeyi, organize suç şebekelerinin incelemeleri geciktirmek ve zaman kazanmak amacıyla uydurma evraklarla kurumlara yüzlerce sahte ihbar yağdırıp sistemi kilitleme (yargıyı boğma) taktiğine karşı uyanık olunması gerektiğini vurguladı.
