İsrail elmas endüstrisi, uluslararası ticaret merkezleri karşısında rekabet gücünü kaybederek son üç yılda ihracat gelirlerinin yaklaşık yüzde 61’ini yitirdi. Tarihsel olarak İsrail ekonomisinin ve ihracatının lokomotiflerinden biri kabul edilen sektörde yaşanan sert daralma üzerine İsrail Elmas Borsası, Vergi Dairesi ile yeni bir vergi teşvik anlaşmasına imza attı. Girişimle, Dubai, Belçika (Anvers) ve Hindistan gibi küresel merkezler karşısında gerileyen pazar payının yeniden toparlanması amaçlanıyor.
Ekonomi gazetesi Calcalist’in aktardığına göre, 2027 ve 2028 yıllarını kapsayan düzenleme, anlaşmaya gönüllü olarak katılan elmas tüccarlarının vergiye tabi gelirlerini ciro üzerinden sabit yüzde 1,3 olarak peşinen belirlemelerine olanak tanıyor. Yeni modelde, tüccarların fiili kazançlarının bu oranın altına indiği yıllarda asgari bir gelir bildirme zorunluluğu da kaldırıldı.
İhracatta Yıllık 5,6 Milyar Dolarlık Kayıp
İsrail Merkezi İstatistik Bürosu verileri, elmas işleme sektöründeki çöküşün boyutlarını net biçimde ortaya koyuyor:
- Yıllara Göre Düşüş: 2022 yılında 9,2 milyar dolar seviyesinde bulunan işlenmiş elmas ihracatı; 2023’te 6,4 milyar dolara, 2024’te 4,9 milyar dolara, 2025 yılında ise 3,6 milyar dolara kadar geriledi.
- Son Tablo: Yalnızca üç yıllık dönemde yıllık ihracat hacminde yaşanan toplam kayıp 5,6 milyar doları buldu.
- 2026 Trendi: Daralma 2026’nın ilk yarısında da sürdü; işlenmiş elmas net ihracatı yıllık bazda yüzde 22,3 azalarak 626 milyon dolara indi.
Piyasa analizleri, küresel pazarda Hindistan’ın işlenmiş elmas ihracatının İsrail’in üç katına, Belçika’nın ihracatının ise iki katına ulaştığını gösteriyor. İsrail Elmas Borsası, değerli taşların İsrail’e gümrüksüz girmesine rağmen Dubai ve Hindistan’ın maliyet ve lojistik üstünlüğü karşısında pazar kaybının önüne geçilemediğine işaret ediyor.
Kriz Laboratuvar Elmasına da Sıçradı
Sektördeki kriz sadece doğal elmasla sınırlı kalmadı; laboratuvarda üretilen sentetik elmas piyasası da dünya genelinde yaşanan sert fiyat düşüşlerinden ağır darbe aldı.
İsrailli iş insanı Benny Landa tarafından kurulan ve Fransız lüks devi LVMH’nin yatırım kolu dâhil küresel fonlardan yaklaşık 150 milyon dolar toplayan “Lusix” şirketi krizin sembolü oldu. 2021 yılında 22,8 milyon dolar gelir açıklayan şirket, fiyat erozyonunun ardından 2024’te iflasın eşiğine geldi ve nihayetinde sadece 4 milyon dolar karşılığında el değiştirdi.
Dubai ve Anvers Modeli İncelendi
İsrail Elmas Borsası Başkanı Nissim Zuaretz, yeni vergi anlaşmasının uluslararası rakipler karşısında yıllardır aşınan rekabet gücünü yeniden ayağa kaldırma hamlesi olduğunu belirterek, İsrail’i Dubai ve Anvers ile rekabet edebilir seviyeye getirmeyi hedeflediklerini kaydetti.
Borsa Genel Müdürü Nadav Scheinberger ise Belçika ve Dubai’de uygulanan vergi rejimlerini derinlemesine incelediklerini ve tüccarların üzerindeki mali bürokratik engelleri kaldırmayı amaçladıklarını vurguladı. Ancak küresel talepteki zayıflama, alternatif merkezlerin agresif büyümesi ve sentetik elmastaki fiyat çöküşü sürerken, sağlanan vergi muafiyetlerinin İsrail’in pazar kaybını durdurup durduramayacağı belirsizliğini koruyor.
