Suriye sınır hattı, çatışmaların en sıcak dönemlerinde yalnızca sığınmacı ve savaşçıların değil; gazetecilerin, casusların ve uluslararası serüvencilerin de kesişim noktası haline gelmişti. 2020 Pulitzer ödüllü Amerikalı gazeteci Ben Taub, prestijli The New Yorker dergisinde yayımladığı geniş kapsamlı makalesinde, 2013 yılında henüz 22 yaşındayken Türkiye-Suriye sınırındaki Kilis’te geçirdiği ayları ve Batı medyasının gözünde devleşen kurgusal kahramanların perde arkasını kaleme aldı.
Halep yolundaki “çılgınlar oteli”
Meslek hayatının başında savaş muhabirliğinin lojistik ve etik sınırlarını anlamak için bölgeye gelen Taub, Kilis’teki köhne “İstanbul Oteli”ne yerleşti. Alman basınının “çılgınlar oteli” olarak nitelendirdiği bu mekan, Suriye’ye geçmeye çalışan bağımsız muhabirlerin, ajanların, yardım görevlilerinin ve çeşitli grupların toplanma merkeziydi. Sınır kapılarının muhaliflerin kontrolünde olduğu o dönemde, bölgeye gelen her yabancı yürüyerek sınırı geçebilecek durumdaydı.
Taub’un bölgedeki ilk temaslarından biri, Batı medyasında efsaneleştirilen “Harvester” (Biçici) lakaplı Ahmed isimli Suriyeli bir aktivist oldu. Uluslararası basın Ahmed’i; Esad rejiminin televizyon kanallarını hackleyen, hakkında idam kararları bulunan, işkencelerden geçmiş ve keskin nişancı ateşindeki yaralıları kurtarmak için robot geliştiren dahi bir yazılımcı olarak tanıtmıştı. Ancak Taub’un karşılaştığı gerçek oldukça farklıydı: Ahmed, otelin banyosuz küçük bir odasında kalan, gazetecileri 50 dolar karşılığında sınırdan geçiren ve “gelişmiş kurtarma robotu” aslında açıkta kabloları bulunan çalışmayan oyuncak bir arabadan ibaret olan bir figürdü.
Batı medyasının sahte kahramanı
Taub’un araştırmaları ve Ahmed’in yakın çevresiyle yaptığı görüşmeler, Batı medyasında yankı bulan hikayelerin asılsız olduğunu gün yüzüne çıkardı. Ahmed’in iddia ettiği “Halep Korsanları” adlı örgütün gerçekte hiçbir zaman var olmadığı, ailesinden kimsenin işkence görmediği ve televizyon korsanlığı iddialarının hayal ürünü olduğu anlaşıldı.
Ahmed ile çalışan Suriyeli teknisyen Bilal ve öz kardeşi, projenin ve hikayelerin birer aldatmaca olduğunu doğruladı. Ahmed’in internet üzerinden tanıştığı yabancı kadınlardan bağış adı altında binlerce dolar topladığı, robot projesine yatırım vadeden Fransız bir kadınla evlenerek sahte pasaportla 2014 yılında Fransa’ya yerleştiği tespit edildi. Batılı düşünce kuruluşlarının ve büyük haber merkezlerinin dahi sorgulamadan referans aldığı bu hikaye, savaş döneminde yürütülen kontrolsüz bilgi kirliliğinin sembolü oldu.
Kaçırılmalar, infazlar ve sınırın karanlık yüzü
Suriye içindeki risklerin artmasıyla birlikte deneyimli muhabirler sahadan çekilirken, sınır hattı kurumsal desteği olmayan genç ve serbest gazetecilere kaldı. 2013 yazında IŞİD’in bölgede etkinliğini artırmasıyla birlikte sınırda yabancı avı başladı. Örgüt sempatizanları, Kilis’teki otellerden çelik yelek ve kaskla ayrılan Batılıları izleyerek sınırın öte tarafındaki hücrelere haber veriyordu.
Taub’un Kilis’te tanıştığı ve güvenli olmayan yerel rehberler konusunda uyardığı Amerikalı gazeteci Steven Sotloff, sınırı geçtikten yalnızca 10 dakika sonra kaçırıldı. Sotloff’un kaçırılmasının ardından sosyal medya hesaplarının başkaları tarafından kullanıldığını ve kaldığı otel odasının tespit edilmiş olabileceğini fark eden Taub, şüpheli kişilerin kendisini tuzağa düşürme girişiminin ardından bölgeyi terk etti. Steven Sotloff ise bir yıl sonra terör örgütü tarafından vahşice infaz edildi.
2023 yılında Kilis’e yeniden dönen Taub, meslek hayatının en kritik günlerini geçirdiği otelde kendisini kimsenin hatırlamadığını, o dönem Ahmed’in yanında çalışan teknisyen Bilal’in ise ilçede bir bilgisayar dükkanı işleterek yerel internet sağlayıcılığı yaptığını aktardı. Bu tanıklık, savaşın yarattığı kaosta gerçekle kurgunun nasıl birbirine karıştığını bir kez daha gözler önüne serdi.
