İsrail’in 26 Aralık 2025 tarihinde Somaliland’i tanıyan ilk ülke olması ve Berbera’da askeri üs kurma ihtimalinin gündeme gelmesi, Afrika Boynuzu’ndaki jeopolitik dengeleri yeniden sarstı. Bölgesel güç dengelerinin yeniden tartışıldığı bu dönemde, İsrail’in bölgedeki nüfuzunu dengeleme noktasında iki kilit aktör öne çıkıyor: Türkiye ve Mısır. Eski Somalili diplomat ve bölge uzmanı Tahir Mahmud el-Ceyli, her iki ülkenin ortak bir amaç taşıdığını ancak sahadaki yöntemlerinin ve derinliklerinin oldukça farklı olduğunu vurguladı.
Türkiye: Kışladan sismik araştırmaya uzanan saha gücü
Ankara’nın Somali’deki varlığı söylemlerin ötesinde somut bir kurumsal yapıya dayanıyor. 2017 yılından bu yana başkent Mogadişu’da faaliyet gösteren TURKSOM Askeri Eğitim Üssü, Türkiye’nin sınırları dışındaki en büyük askeri tesisi konumunda bulunuyor. Somali Ulusal Ordusu’nun yeniden yapılandırılmasında kilit rol oynayan bu merkezde binlerce yerel asker eğitildi.
İki ülke arasındaki iş birliği yalnızca güvenlik sektörüyle sınırlı kalmadı. 2024 yılında imzalanan enerji anlaşmaları kapsamında Türkiye, Somali’nin Hint Okyanusu’ndaki münhasır ekonomik bölgesine sismik araştırma gemisi göndererek hidrokarbon arama faaliyetlerini başlattı ve ortaklığı ekonomik sahaya taşıdı.
Ankara Deklarasyonu ile kriz çözüldü
Türkiye’nin diplomatik ağırlığı, Etiyopya ile Somaliland arasında Ocak 2024’te imzalanan ve Addis Ababa’ya denize çıkış karşılığında tanınma vadeden mutabakat zaptı krizinde net bir biçimde görüldü. Türkiye’nin yürüttüğü başarılı arabuluculuk süreci, Aralık 2024’te imzalanan “Ankara Deklarasyonu” ile krizin büyümesini engelledi. Uzmanlara göre, sahada güçlü enstrümanlara sahip olması Türkiye’yi İsrail nüfuzunu dengelemede en yetkin bölgesel güç haline getiriyor.
Mısır: Diplomatik ağırlık ve sınırlı askeri adımlar
Mısır’ın Somali ile ilişkileri tarihsel olarak güçlü bir diplomatik geçmişe dayanıyor. Kahire yönetimi, özellikle Rönesans Barajı meselesi ve su güvenliği krizleri nedeniyle Etiyopya ile yaşanan gerilimler doğrultusunda Afrika Boynuzu’ndaki gelişmeleri yakından takip ediyor.
Bu stratejik ilginin somut bir yansıması olarak Ağustos 2024’te Kahire’de iki ülke arasında askeri iş birliği protokolü imzalandı. Anlaşmanın ardından Somali’ye askeri mühimmat sevkiyatı yapıldı ve Mısır unsurları Afrika Birliği İstikrar Misyonu bünyesinde görev almaya başladı. Ancak analistler, Mısır’ın sahadaki fiziki varlığının Türkiye’nin kapsamlı kurumsal altyapısına kıyasla daha sınırlı kaldığına dikkat çekiyor.
Afrika Boynuzu’ndaki mevcut tablo, Arap dünyasının beklentileri ile sahadaki pratik gerçekler arasında bir boşluk bulunduğunu gösteriyor. Uzmanlar, İsrail’in bölgedeki planlarına karşı dengeli bir hat oluşturulabilmesi için bölgesel aktörler arasında çok daha koordineli ve kalıcı bir iş birliğine ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.
