ABD Başkanı Donald Trump’ın askeri seçenekler arasında yeniden gündeme getirdiği ve nükleer olmayan en güçlü silahlardan biri olarak bilinen “GBU-43/B MOAB”, kamuoyundaki adıyla “Bombaların Anası”, yıkıcı fiziki kapasitesiyle yeniden tartışma konusu oldu. İlk kez 13 Nisan 2017’de Afganistan’ın Açin bölgesinde kullanılan bombanın patlama gücü, aradan geçen yılların ardından fizikçilerin sınır ötesi akustik analiziyle netleşti.
İslamabad Ulusal Fizik Merkezi araştırmacıları tarafından yürütülen ve Journal of the Acoustical Society of America dergisinde yayımlanan bilimsel çalışma, infilak anında atmosfere yayılan basınç dalgalarının 249 kilometre uzaklıktaki Pakistan istasyonlarından tespit edildiğini ortaya koydu.
Yere çarpmadan patlayan devasa şok dalgası
Yaklaşık 9,1 metre uzunluğa sahip olan ve C-130 tipi askeri kargo uçaklarından atılan bomba, yer altı sığınak delici mühimmatların aksine yere çarpmadan hemen önce havada infilak ediyor. Bu mekanizma, ortaya çıkan muazzam kinetik enerjiyi ve şok dalgasını tek bir noktada toplamak yerine yüzeyde çok geniş bir alana eşit biçimde yayıyor.
Patlama dalgasının sınırları aşan yolculuğu ise insan kulağının algılayamayacağı frekanslar üzerinden gerçekleşti. Araştırmacılar, insan kulağının duyma eşiği olan 20 Hertz’in altındaki “infrasonik” (ses altı) dalgaları gelişmiş sismik ve akustik sensörlerle yakaladı. Patlamanın oluşturduğu sıcak gazlar havayı iterek atmosferde binlerce kilometre yol katedebilen mikro basınç değişimlerine dönüştü.
0,1717 Paskallık sinyalden 14 tonluk yıkıma
İstasyon kayıtlarını inceleyen uzmanlar, patlamadan yüzlerce kilometre uzakta dahi 0,1717 Paskallık bir basınç genliği tespit etti. Deniz seviyesindeki standart atmosfer basıncının yaklaşık 101 bin Paskal olduğu göz önüne alındığında bu veri küçük görünse de hassas ölçüm cihazları için patlamanın karakterini ele veren kritik bir parmak izi sağladı:
Fiziksel modelleme ve hesaplama aşamaları
- Dalga geometrisi ve atmosferik etki: Ses altı dalgaların yolculuğu sırasında rüzgâr hızı, hava sıcaklığı ve atmosferik katmanlardaki kırılmalar matematiksel modellere dahil edildi.
- Küp kök formülü: Ses dalgasının tepe noktaları arasındaki periyodun üçüncü kuvveti (küpü) ile patlama gücü arasındaki doğrudan orantı kullanılarak kaynak noktanın konumu ve enerjisi belirlendi.
- Nihai bilanço: Yapılan hesaplamalar sonucunda Afganistan’daki saldırıda açığa çıkan enerjinin tam 14 tonluk TNT eşdeğerine ulaştığı kesinleşti.
Teorik fizik uzmanları, bu tür akustik ölçüm yöntemlerinin doğrudan erişimin imkânsız veya tehlikeli olduğu çatışma bölgelerindeki askeri faaliyetlerin, nükleer denemelerin ve büyük patlamaların uluslararası düzeyde bağımsız biçimde denetlenmesi açısından kritik bir bilimsel zemin sunduğunu vurguluyor.
