Katar’ın başkenti Doha’da düzenlenen “Küresel Güvenlik Forumu 2026”, Orta Doğu, Kızıldeniz ve Doğu Avrupa hattında tırmanan askeri gerilimlerin gölgesinde başladı. “İttifakların Geleceği: Bölünmüş Bir Dünyada Güvenliği Tesis Etmek” temasıyla kapılarını açan forumda; tedarik zincirleri, kritik deniz ticaret koridorları ve küresel enerji piyasalarının karşı karşıya kaldığı çok boyutlu riskler masaya yatırıldı.
Uluslararası uzmanlar, Soğuk Savaş döneminden miras kalan hantal askeri ittifakların ve dev bütçeli savunma kalkanlarının, hızla gelişen asimetrik savaş teknolojileri karşısında ciddi bir aşınma yaşadığı konusunda birleşti. Düşük maliyetli silahların kitlesel dolaşımı ve yapay zekanın harp sahasına hızlı entegrasyonu, klasik caydırıcılık doktrinlerini kökten dönüştürüyor.
“Pahalı füze, ucuz İHA” paradoksu: Savunma bütçeleri tükeniyor
Modern çatışma alanlarında ortaya çıkan en kritik açmazlardan biri, orduların karşılaştığı ekonomik yıpratma savaşı oldu. Ticari olarak kolayca temin edilebilen basit motorlu kamikaze insansız hava araçları ve ucuz güdümlü mühimmatlar, milyonlarca dolarlık hava savunma bataryalarını maliyet krizine sokuyor.
Uluslararası Politika Araştırmaları Merkezi Başkan Yardımcısı Raşid el-Mühennedi, klasik caydırıcılık anlayışının yerini “kriz ve gerilimi yönetme” mekanizmalarına bıraktığını vurguladı. Sahadaki hava savunma verilerini paylaşan Mühennedi, hava savunma sistemlerinin bölgesel olarak tespit edilen yaklaşık 7 bin füze ve İHA’ya karşı operasyonel performansını şu şekilde özetledi:
- Seyir füzeleri: Yüzde 100 imha oranı.
- Balistik füzeler: Yüzde 95 ila 98 önleme başarısı.
- Kamikaze İHA’lar: Yüzde 70 ila 80 imha başarısı.
Orta Doğu Uluslararası İlişkiler Konseyi İcra Direktörü Dr. Halid el-Cebir ise sistemlerin fiziki başarısının ardındaki finansal çıkmaza dikkat çekti. Birkaç bin dolarlık basit bir dronu düşürmek için milyonlarca dolarlık önleme füzelerinin harcanmasının sürdürülebilir olmadığını belirten el-Cebir, orduların acilen düşük maliyetli teknolojik alternatifler üretmek zorunda olduğunu ifade etti.
Orta Doğu’da “NATO modeli” neden çalışmıyor?
Bölgesel güvenlik mimarisinin yeniden yapılandırılması gerektiğini savunan uzmanlar, tek bir düşmana odaklanan klasik NATO modelinin Orta Doğu’ya kopyalanamayacağını belirtti. Bölgedeki tehditlerin asimetrik yapısı ve devlet dışı silahlı aktörlerin çeşitliliği sebebiyle yeni güvenlik modelinin “ağlar ve katmanlar” şeklinde kurgulanması gerektiği kaydedildi:
- Bölgesel çerçeve ağları: Güvenlik ve siyasi eşgüdümü artıran ortak mutabakatlar.
- İkili özel savunma ortaklıkları: Katar-Türkiye savunma iş birliği gibi belirli operasyonel alanlara odaklanan odaklı ittifaklar.
- Teknik entegrasyon zorlukları: Batı ve Doğu menşeli askeri teçhizatın ortak komuta-kontrol merkezlerine entegre edilmesi gerekliliği.
Amerikan menşeli sistemlerin operasyonel veri paylaşımında Avrupa sistemlerine kıyasla daha katı teknik kısıtlamalar getirdiğine işaret eden analistler; askeri üstünlüğün artık teçhizatın etiket fiyatıyla değil, yerel komuta merkezlerine hızlı entegre olabilme ve esnek tehditlere uyum sağlama kabiliyetiyle ölçüldüğünü vurguladı.
Yapay zeka ve algoritmaların savaşı
Harvard Üniversitesi Yapay Zeka Uzmanı Dr. Ahmed Antar, savunma sanayisindeki ağırlık merkezinin devasa donanımlardan yazılım ve algoritmalara kaydığını dile getirdi. Milyarlarca dolar değerindeki gelişmiş bir donanma filosunun, yapay zeka yazılımlarıyla otonom sürü halinde hareket eden ucuz insansız araçlar karşısında açık hedef haline gelebileceğini belirten Antar, teknolojinin askerileşmesinde üç temel riskin öne çıktığını açıkladı:
- Siber saldırıların hızlanması: Yapay zeka modellerinin kritik altyapılardaki karmaşık yazılım açıklarını çok kısa sürede tespit edip saldırı düzenleyebilmesi.
- Öngörülemez karar süreçleri: Yapay zeka sistemlerinin hedef belirleme süreçlerindeki mantık silsilesinin tam olarak denetlenememesi ve beklenmedik sistem hataları.
- Sivil kayıp riski: Otonom sistemlerin çatışma alanlarında neden olabileceği kontrolsüz sivil zayiatlar ve uluslararası insancıl hukukun ihlali.
Askeri kalkan tek başına yetmiyor: Diplomasi ilk savunma hattı
Forum oturumlarında, yalnızca silahlanma yarışına odaklanmanın sürdürülebilir bir istikrar sağlayamayacağı, askeri hazırlıkların mutlaka proaktif diplomasiyle desteklenmesi gerektiği vurgulandı. Ticaret yollarının, Kızıldeniz’in ve enerji hatlarının güvenliğinin korunmasında arabuluculuk mekanizmalarının “ilk savunma hattı” işlevi gördüğünü belirten uzmanlar; krizler geniş çaplı sıcak çatışmalara dönüşmeden önce siyasi uzlaşma kanallarının açık tutulmasının hayati önem taşıdığını kaydetti.
