Mali’de “Azavad Kurtuluş Cephesi” ittifakına bağlı Tuareg savaşçıları, Cumartesi günü başlattıkları koordineli saldırıların ardından Kidal şehrinde yeniden kontrolü sağladı. Bamako yönetiminin iki buçuk yıllık hakimiyetine son veren bu gelişme, Kidal’in 1960’taki bağımsızlıktan bu yana beşinci kez isyan bayrağını çekmesiyle sonuçlandı. Şehrin bu “ele geçirilemez” statüsü, Mali devletinin egemenlik krizini bir kez daha dünya gündemine taşıdı.
60 yıllık direnişin kronolojisi
Kidal’in merkezi hükümetle olan kopuşu, Mali’nin Fransa’dan bağımsızlığını kazanmasından sadece üç yıl sonra, 1963’teki ilk Tuareg isyanıyla başladı. Etnik temelli bu kopuş, on yıllar boyunca farklı aşamalardan geçerek günümüze kadar ulaştı:
- 1960-1963: Sömürge sonrası güneydeki yönetimi tanımayan Tuareglerin “Fellaka” isyanı.
- 1990: İyad Ag Gali liderliğindeki “Azavad Halk Hareketi”nin saldırıları ve kabileler arası bölünmelerin derinleşmesi.
- 2006: Ordu içinden kopan askerlerin de katılımıyla gerçekleşen nitelikli kalkışma.
- 2012: Libya’nın devrik lideri Kaddafi’nin saflarından dönen ağır silahlı Tuareglerin “Azavad Devleti”ni ilanı.
- 2023-2026: Rus paralı asker grubu Wagner desteğiyle şehre giren Mali ordusunun, iki buçuk yıl sonra şehri tamamen terk etmesi.
Wagner çekildi, Kidal düştü
Kasım 2023’te Mali askeri cuntasının Wagner desteğiyle Kidal kalesine bayrak dikmesi, Bamako için büyük bir zafer olarak nitelendirilmişti. Ancak 25 Nisan 2026’da başlayan operasyonlar süreci tersine çevirdi. İsyancılarla yapılan anlaşma uyarınca, Rusya’ya bağlı “Afrika Kolordusu” (eski Wagner) şehirden çekilirken; Kidal tamamen Tuareg kontrolüne bırakıldı. Aynı gün Bamako yakınlarındaki Kati askeri üssünde Savunma Bakanı Sadio Camara’nın öldürülmesi, devletin yaşadığı güvenlik zafiyetini en üst düzeye çıkardı.
Kidal neden kontrol edilemiyor?
Uzmanlar, Kidal’in stratejik yapısını üç temel nedene bağlıyor:
- Coğrafi Engel: Başkent Bamako’ya 1500 kilometre uzaklıkta, kuşatılması imkansız görülen Adrar İfogas dağlarının kalbinde yer alması.
- Demografik Yapı: Halkın neredeyse tamamının Tuareg olması ve devletin bu toplumu sisteme entegre etmekte başarısız kalması.
- Siyasi Kırılganlık: 1991, 2006 ve 2015 yıllarında imzalanan barış anlaşmalarının, devletin her egemenlik tesis etme çabasında çökmesi.
Kidal’in yeniden el değiştirmesi, sadece Mali’nin kuzeyindeki bir coğrafi kayıp değil; Sahel bölgesindeki “ulus devlet” modelinin köklü bir kriz içinde olduğunun en somut göstergesi olarak kabul ediliyor.
