İran Devrim Muhafızları tarafından “ikinci bir duyuruya kadar” kapatıldığı ilan edilen Hürmüz Boğazı’nda trafik akışı tamamen durmuş değil. Açık kaynaklı istihbarat verileri, boğazda “seçici ve sınırlı” bir gemi geçişinin devam ettiğini gösteriyor. 13 Temmuz itibarıyla bölgedeki navigasyon verileri, İran bağlantılı gemilerin geçişine izin verilirken, diğerleri için durumun belirsizliğini koruduğunu ortaya koyuyor.
Kapatılma kararının ardından geçen sürede toplam 14 geminin geçiş yaptığı tespit edilirken, birçok geminin boğaz girişinde bekleyip rotasını değiştirmesi dikkat çekiyor.
İki geminin “istisnai” geçişi: Rotayı nasıl aştılar?
Deniz trafiği izleme platformlarından elde edilen verilere göre, İran bağlantısı bulunmayan iki önemli gemi, boğazı aşmayı başardı. Bu geçişler, boğazdaki denetimin ne kadar “seçici” uygulandığına dair önemli ipuçları sunuyor:
-
Burg Star (Petrol Tankeri): Irak’tan yüklediği 495 bin varil petrol ile seyir halindeki “Burg Star”, İran rotasını takip etti. Boğaz içerisinde AIS (otomatik tanımlama sistemi) verilerini kapatan tanker, Umman Körfezi’nde tekrar göründü ve rotasını Birleşik Arap Emirlikleri’nin Füceyre limanı olarak belirledi.
-
Bayaze D (Yük Gemisi): Umman’ın daha önce duyurduğu “Umman rotasını” kullanan gemi, Sühar limanından ayrılarak boğazı geçti. Bu geçiş, Umman’ın İran’a yönelik son protesto notasının ardından gerçekleşmesi nedeniyle diplomatik açıdan da “istisnai” olarak nitelendiriliyor.
Geri dönen gemiler ve navigasyon belirsizliği
Geçiş yapabilen gemilerin aksine, “Seafaith”, “Jin Li”, “Evalovia” ve “Wilmot” gibi farklı ülkelere kayıtlı veya farklı şirketler tarafından yönetilen gemiler, boğazı geçemeyerek geri dönmek zorunda kaldı. Uzmanlar, bu durumun küresel denizcilik şirketleri için ciddi bir güvenlik ve lojistik belirsizliği yarattığını belirtiyor.
Navigasyon kaosunun nedenleri
Gemilerin geri dönmesi, bölgede;
-
Güvenli geçiş kurallarının net olmaması,
-
İzin mekanizmasının kimin tarafından yönetildiğinin belirsizliği,
-
Askeri çatışma riski nedeniyle sigorta ve güvenlik maliyetlerinin artması gibi temel sorunlara dayanıyor.
Bölgesel gerilimde son durum: ABD ve İran karşı karşıya
Hürmüz Boğazı’ndaki bu karmaşık durum, Washington ve Tahran arasındaki sıcak çatışmanın bir yansıması. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), bölgedeki seyrüsefer güvenliğini “korumak” amacıyla İran’ın radar, hava savunma ve deniz unsurlarına karşı yeni bir saldırı dalgası başlattığını duyurdu.
İran tarafı ise Hürmüz Boğazı’nın kendi egemenlik alanları içerisinde olduğunu savunarak, ABD’nin “yasa dışı müdahalelerine” müsamaha gösterilmeyeceğini yineliyor. İran Dışişleri Bakanlığı, geçişler için Umman ile bir mekanizma kurmaya çalıştıklarını ancak ABD’nin bu sürece engel olduğunu iddia ediyor.
Küresel ticaretin can damarlarından biri olan Hürmüz’deki bu “kapanma ve seçici geçiş” dönemi, enerji piyasaları ve küresel lojistik zinciri üzerindeki baskıyı artırmaya devam ediyor.
