Avrupa Birliği (AB), Batı Şeria’daki yasadışı İsrail yerleşimlerine karşı somut adımlar atma konusunda ciddi bir sınavdan geçiyor. Brüksel’de düzenlenen son dışişleri bakanları toplantısında, yerleşimlerden gelen ürünlere ambargo uygulanması veya ticaretin kısıtlanması önerileri, üye ülkeler arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle bir kez daha sonuçsuz kaldı.
Uluslararası Adalet Divanı’nın 2024 yılındaki tavsiye kararıyla “yasadışı” olduğu tescillenen yerleşim projeleri karşısında AB, hukuki bir yaptırım iradesi sergilemek ile diplomatik dengeleri gözetmek arasında sıkışmış durumda.
Almanya’nın “diyalog” tercihi ve bölünmenin kökeni
AB içindeki bu tıkanıklığın merkezinde, özellikle Almanya’nın başını çektiği “diyalog yanlısı” tutum yer alıyor. Belçika, Hollanda ve İspanya gibi ülkeler, yerleşim ürünlerine karşı ticari kısıtlamaların uluslararası hukuk gereği zorunlu olduğunu savunurken; Berlin yönetimi, İsrail ile ekonomik yaptırımlara dayalı bir çatışmanın doğru bir strateji olmadığını savunuyor.
Almanya, İsrail hükümetiyle yapılacak bir diyalog sürecinin yaptırımlardan daha etkili olabileceğini öne sürüyor. Ancak AB kuralları gereği, bu tür ticari ve siyasi kararların alınabilmesi için tam mutabakat veya güçlü bir nitelikli çoğunluk gerekiyor. Almanya’nın çekinceleri, ortak bir yaptırım kararının çıkmasını fiilen engelliyor.
Siyasi bir karar mı, ticari bir zorunluluk mu?
AB içerisindeki tartışma sadece sonuç odaklı değil, aynı zamanda hukuki bir tanım kavgasına da dönüşmüş durumda. Bazı üye devletler, yerleşimlerle ticaretin sınırlandırılmasını sadece “teknik bir ticari düzenleme” olarak görüp oy çokluğuyla geçebileceğini savunurken; diğerleri bunu “siyasi bir yaptırım” olarak tanımlayarak oybirliği şartı arıyor.
AB Dış İlişkiler Temsilcisi Kaja Kallas, önerinin üye ülkeler nezdinde ciddi bir destek bulduğunu kabul etse de, gerekli çoğunluğun sağlanamaması, Avrupa Komisyonu’nun elini kolunu bağlıyor. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa’ar ise bu durumu, “Avrupa ile İsrail arasındaki ilişkilerin diyalog temelinde sürmesi gerektiğinin bir kanıtı” olarak yorumlayarak kararı memnuniyetle karşıladı.
“Bireysel şiddet değil, yapısal bir sorun”
Uzmanlar ve insan hakları savunucuları ise AB’nin bu kararsızlığının sahada çok daha somut sonuçları olduğuna dikkat çekiyor. Siyasi analist Wissam Afifa’ya göre, AB’nin yerleşimcilerin bireysel eylemlerine odaklanıp yerleşim projesinin kendisine dokunmaması, sorunun kökenini görmezden gelmek anlamına geliyor.
-
Hukuki zafiyet: Uluslararası hukuk uzmanı Itay Epshtain, AB’nin bu tutumuyla uluslararası hukuku zayıflattığını ve İsrail’in yeni inşaat projelerine onay vermesi için zemin hazırladığını belirtiyor.
-
Caydırıcılık kaybı: Birçok diplomat, AB’nin eylemsizliğinin İsrail tarafından bir “yeşil ışık” olarak algılandığını ve bunun da sahadaki şiddet olaylarını tetiklediğini savunuyor.
Avrupa Parlamentosu içindeki sosyal demokrat gruplar ve bazı eski diplomatlar, mevcut “statüko”nun sürdürülemez olduğunu vurgulasa da, üye ülkelerin ulusal çıkarları ve İsrail ile olan hassas ilişkileri, birleşik bir Avrupa tavrının önündeki en büyük engel olmaya devam ediyor. Bu durum, yerleşim birimlerinin ekonomik olarak beslenmeye devam etmesine ve sahada gerilimin tırmanmasına yol açıyor.
