Yemen, Ocak 2011’de Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih iktidarına karşı Sana Üniversitesi önündeki Değişim Meydanı’nda patlak veren kitlesel protestolardan bu yana iç savaş, bölgesel güç mücadelesi ve insani trajedilerle örülü çok boyutlu bir kriz sarmalından geçiyor. Körfez Girişimi ile başlayan siyasi geçiş süreci, Husilerin (Ensarullah Hareketi) Eylül 2014’te başkent Sana’yı ele geçirmesi ve ardından Suudi Arabistan öncülüğündeki Arap Koalisyonu’nun Mart 2015’te askeri müdahalede bulunmasıyla topyekün bir savaşa dönüştü.
Yıllar süren çatışmalar boyunca 2017’de devrik lider Salih’in Husilerce öldürülmesi, 2018 Stockholm Anlaşması, meşru hükümet çatısı altındaki iç iktidar kavgaları ve Birleşmiş Milletler (BM) arabuluculuğundaki kırılgan ateşkes süreçleri sahayı sürekli yeniden şekillendirdi. 2023 yılı sonunda patlak veren Gazze savaşı sonrası Husilerin Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı’ndaki deniz taşımacılığını hedef alması ise krizi doğrudan küresel güvenlik mimarisinin merkezine taşıdı.
Ülkeyi derinden sarsan 15 yıllık sürecin dönüm noktaları:
Devrimden askeri müdahaleye (2011-2015)
- 2011: 27 Ocak’ta Sana ve Taiz’de Salih yönetimine karşı halk ayaklanması başladı. 3 Haziran’da Başkanlık Sarayı Camisi’ne düzenlenen bombalı saldırıda yaralanan Salih, 23 Kasım’da Riyad’da Körfez Girişimi’ni imzalayarak yetkilerini yardımcısı Abdurabbu Mansur Hadi’ye devretmeyi kabul etti.
- 2012-2014: Hadi erken cumhurbaşkanlığı seçimleriyle resmi olarak göreve geldi ve Mart 2013’te Ulusal Diyalog Konferansı toplandı. Konferansın federal devlet kararına rağmen Husiler silahlı kazanımlarını artırdı.
- Eylül 2014: Husiler başkent Sana’yı ele geçirerek hükümet binalarını ve askeri kışlaları işgal etti.
- 2015: Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın kuşatılmasının ardından istifa eden Hadi, ev hapsinden kaçarak önce geçici başkent ilan ettiği Aden’e, ardından Suudi Arabistan’a geçti. 26 Mart 2015’te Suudi Arabistan liderliğindeki 9 Arap ülkesi, meşru hükümete destek amacıyla “Kararlılık Fırtınası” askeri operasyonunu başlattı.
Bölgesel çekişme ve cephelerin bölünmesi (2016-2022)
Hükümet güçlerinin koalisyon desteğiyle Aden’i ve kıyı şeridini geri almasıyla başlayan süreç, müttefikler arası derin çatlakları da beraberinde getirdi:
- Salih’in öldürülmesi: Aralık 2017’de Husilerle ittifakını bozarak koalisyona diyalog çağrısı yapan devrik lider Ali Abdullah Salih, Husi güçleri tarafından öldürüldü.
- Güney Geçiş Konseyi (GGK): BAE destekli GGK, Mayıs 2017’de kurularak Ağustos 2019’da Aden’de hükümet güçleriyle çatıştı ve kenti kontrolüne aldı. Taraflar Kasım 2019’da Riyad Anlaşması’nı imzaladı.
- Ekonomik çöküş ve kolera: Merkez Bankası’nın Aden’e taşınması, memur maaşlarının ödenememesi ve altyapı çöküşü tarihin en büyük kolera salgınlarına ve BM raporlarına göre “dünyanın en derin insani krizine” yol açtı.
- Nisan 2022: BM arabuluculuğunda ülke çapında ateşkes ilan edilirken Cumhurbaşkanı Hadi yetkilerini Reşad el-Alimi başkanlığındaki Başkanlık Liderlik Konseyi’ne devretti.
Gazze savaşı, Kızıldeniz ablukası ve GGK’nin tasfiyesi (2023-2026)
Ekim 2023’te Gazze’de başlayan çatışmaların ardından Husiler, İsrail’e ve İsrail bağlantılı ticari gemilere yönelik Babülmendep ve Kızıldeniz’de füze ve İHA saldırıları başlattı. ABD ve İngiltere’nin Yemen’deki Husi mevzilerine yönelik hava bombardımanları, İsrail’in Hudeyde Limanı’nı vurması ve Husileri yeniden küresel terör listesine alması krizi bölgesel savaşa dönüştürdü.
2025 yılı sonunda Aden ve doğu vilayetlerinde hükümet ile GGK arasında tırmanan gerilim, Suudi Arabistan destekli operasyonlarla sonuçlandı. Ocak 2026’da GGK lideri Aydarus ez-Zubeydi yurt dışına kaçtı, konsey feshedildiğini açıkladı ve Şubat 2026’da Şayi ez-Zindani başkanlığında yeni bir ulusal hükümet kuruldu.
Eylül 2026: Babülmendep ve Muha hattında yeni çatışma dalgası
Ateşkesin tamamen çökmesiyle birlikte Eylül 2026’da çatışmalar kritik bir evreye girdi:
- 3-6 Eylül 2026: Husiler Taiz kırsalından batı sahiline ve Babülmendep Boğazı’na doğru geniş çaplı taarruz başlattı.
- 10 Eylül 2026: Husi güçleri tarihi Muha kentini, limanını ve stratejik Haniş ile Zukar adalarını ele geçirdi. Hükümet birlikleri Muha’nın güneyinde savunma hattı kurdu.
- 12-16 Eylül 2026: Husilerin Suudi Arabistan’daki enerji tesislerini ve Kral Halid Hava Üssü’nü hedef almasının ardından koalisyon hava saldırılarını yoğunlaştırdı.
ABD Başkanı Donald Trump Husilerden gelen temas talebini açıklarken, Başkan Yardımcısı JD Vance doğrudan iletişim kanallarının devrede olduğunu duyurdu. BM Güvenlik Konseyi ise küresel ticaretin kilit noktası Babülmendep’teki seyrüsefer güvenliğini görüşmek üzere acil gündemle toplandı.
