İsrail Cumhurbaşkanı İshak Herzog tarafından hükümeti kurmakla görevlendirilen eski Genelkurmay Başkanı ve Yaşar Partisi lideri Gadi Eisenkot, başbakanlık koltuğuna oturabilmek için çetin bir pazarlık sürecine girdi. Binyamin Netanyahu’yu iktidardan uzaklaştırma hedefiyle yola çıkan “değişim bloku”, ironik bir biçimde Netanyahu’nun yıllardır en sadık müttefiki olan aşırı dindar Haredi partilerinin desteğine muhtaç durumda bulunuyor.
Cumhurbaşkanlığına sunulan tavsiye listesinde 67 milletvekilinin desteğini alan Eisenkot, meclis çoğunluğu olan 61 sandalyeye ulaşmakta zorlanıyor. Siyonist değişim kanadının 48 milletvekilinde kalması, 7 vekile sahip Birleşik Tevrat Yahudiliği (UTJ) ile 6 vekili bulunan Şas partisinin 13 sandalyesini kilit konuma getirdi. Şas lideri Aryeh Deri’nin Netanyahu’ya sadakati sürerken, UTJ kanadı Eisenkot ile müzakereye açık bir profil çiziyor.
Lieberman’ın geri adımı ve 2018 askerlik yasası formülü
Krizin merkezinde yer alan Evimiz İsrail Partisi lideri Avigdor Lieberman, geçmişteki katı tutumunu esneterek Haredi partilerinin hükümette yer almasına yeşil ışık yaktı. Lieberman, 2018 yılında savunma bakanıyken hazırladığı ve mecliste ilk okumadan geçen kademeli askerlik yasa tasarısını müzakere masasına getirdi.
Bu tasarı, iki yıllık geçiş sürecinin ardından belirlenen askerlik kotalarına ulaşamayan yeşivalara (dini okullara) kademeli mali yaptırımlar öngörüyor. Ancak ordunun 7 bin 500’ü muharip olmak üzere yaklaşık 12 bin asker açığı bildirdiği mevcut savaş koşullarında bu eski formülün ordunun ihtiyacını karşılayıp karşılamayacağı tartışılıyor. Haredi partileri çıkarılacak muafiyet düzenlemesinin Yüksek Mahkeme tarafından iptal edilmesini önleyecek anayasal garantiler talep ederken, Lieberman yasanın yargı denetiminden geçebilecek nitelikte olması şartını koşuyor.
Değişim blokunda güvensizlik ve Netanyahu’nun karşı hamleleri
Lieberman’ın tavır değişikliği ve Arap partilerinin dışarıdan destekleyeceği bir azınlık hükümetini kesin dille reddetmesi, değişim bloku içinde şüpheyle karşılandı. Kulislerde, Lieberman’ın Eisenkot’un 28 günlük yasal sürede başarısız olmasını ve görevin meclise devredilmesiyle kendi başbakanlık ihtimalini zorlamak istediği iddia edildi. Ancak Lieberman, Eisenkot ile yaptığı görüşmede amacının Netanyahu’yu devirmek olduğunu belirterek makam talep etmediğini ve gerekli tavizler için zaman istediğini aktardı.
Öte yandan Netanyahu, Haredi bloğunun Eisenkot saflarına geçmesini engellemek için yoğun temas yürütüyor. Likud kurmayları, Haredi kanadındaki hahamları ikna etmeye çalışırken, Netanyahu da Siyonist ve dini partileri kapsayan bir “ulusal birlik hükümeti” çağrısında bulunuyor. Bazı Haredi yetkililer ise Eisenkot ile yapılacak bir uzlaşmanın Yüksek Mahkeme nezdinde daha korunaklı olabileceğini değerlendiriyor.
Hükümet senaryoları ve meclis başkanlığı hamlesi
Müzakere sürecinde masada dört temel senaryo yer alıyor:
- İki Haredi partisinin katılımıyla 61 sandalyelik kırılgan bir koalisyon kurulması,
- Yalnızca UTJ veya bir grup vekille sınırlı bir uzlaşmaya gidilerek azınlık hükümeti denenmesi,
- Müzakerelerin tıkanması sonucu hükümet kurma görevinin yeni bir tura veya doğrudan meclise kalması,
- Netanyahu ile geniş tabanlı bir birlik hükümeti seçeneğinin yeniden değerlendirilmesi.
Hükümet arayışları sürerken Eisenkot ve Lieberman, yeni Knesset Başkanı’nın Yaşar Partisi’nden seçilmesi konusunda uzlaşmaya vardı. Muhalefet, bu adımla hükümet kurulmadan önce dahi meclis gündemini kontrol altına almayı hedefliyor.
