Amerikan New York Times gazetesi, İngiltere ile İsrail ilişkilerinin kopma noktasına gelmesine ve Londra’nın işgal altındaki Batı Şeria yerleşimlerine yönelik kapsamlı yaptırım kararı almasına yol açan krizin perde arkasını araladı. Habere göre ilişkilerdeki tarihi kırılma, İsrail’in “E1” adı verilen tartışmalı yerleşim planında ısrar etmesi ve iki ülke dışişleri bakanları arasında gerçekleşen gergin bir telefon görüşmesiyle tetiklendi.
Doğu Kudüs ile Batı Şeria’daki Ma’ale Adumim yerleşimini birbirine bağlamayı amaçlayan “E1” projesi, Batı Şeria’nın kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi bütünlüğü tamamen keserek bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasını imkansız hale getirdiği gerekçesiyle uluslararası alanda büyük tepki çekiyor.
Görüşmedeki taahhüt ve hemen ardından gelen ihale
New York Times’ın aktardığı detaylara göre kriz, İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband ile İsrailli mevkidaşı Gideon Sa’ar arasında yapılan sert telefon görüşmesiyle başladı. Miliband, görüşme neticesinde İsrail tarafının ekim ayında yapılması planlanan erken seçimlere kadar söz konusu bölgede inşaat ihalesine çıkmayacağı yönünde açık bir güvence verdiğini düşündü; ancak İsrail Dışişleri Bakanlığı bu mutabakat iddiasını reddetti.
Görüşmeden yalnızca bir hafta sonra İsrail hükümeti, E1 bölgesinde 1234 yeni yerleşim biriminin inşası için resmi ihale sürecini başlattı. Bu hamle, İngiliz diplomatik çevrelerinde açık bir “güven ihlali ve geri adım” olarak değerlendirildi. Miliband, ihaleyi “kabul edilemez ve yıkıcı bir adım” olarak nitelendirerek projenin Filistin coğrafyasını kalbinden böleceğini ve iki devletli çözüm zeminini ortadan kaldıracağını duyurdu.
Yaptırımlar, sınır dışı kararları ve diplomatik misilleme
Londra’nın ihalenin derhal iptal edilmesi talebi karşılık bulmayınca diplomatik kriz hızla tırmandı. İngiltere Dışişleri Bakanlığı, İsrail Maslahatgüzarını bakanlığa çağırarak sert bir nota verdi; Sa’ar ise Miliband’ın tutumunu “üstten bakan ve taraflı bir yaklaşım” olarak eleştirdi.
Taraflar arasındaki gerilim karşılıklı yaptırımlarla yeni bir boyuta ulaştı:
- Londra’dan yaptırım paketi: İngiltere, 8 Eylül’de Batı Şeria’daki yasa dışı yerleşim yerlerinde üretilen malların ithalatını yasakladı ve şiddet eylemlerine karışan yerleşimcilere doğrudan yaptırım kararı aldı.
- Kudüs Başkonsolosluğu kapatıldı: İsrail hükümeti, misilleme olarak Doğu Kudüs’teki İngiltere Başkonsolosluğu’nu kapattı ve İngiliz diplomatların resmi akreditasyonlarını iptal etti.
- 7 günlük terk süresi: Tel Aviv yönetimi, ABD öncülüğünde İsrail içinde yürütülen Gazze Özel Koordinasyon Misyonu’nda görevli İngiliz temsilciler ile Ramallah’taki diplomatlara ülkeyi terk etmeleri için 7 gün süre tanıdı.
Uluslararası gözlemciler, Londra’nın attığı adımların ve Tel Aviv’in misillemelerinin, iki ülke arasında geleneksel olarak sürdürülen diplomatik ve stratejik ortaklıkta son yılların en derin yarılmasını oluşturduğunu vurguluyor.
