Tahran Üniversitesi Batı Asya Çalışmaları Profesörü Hasan Ahmediyan, İran’ın bölgesel politikalarına ve Suriye iç savaşındaki rolüne ilişkin dikkat çekici değerlendirmelerde bulundu. Ahmediyan, Tahran yönetiminin Suriye’ye müdahale etmekten pişmanlık duyduğunu tahmin ettiğini belirtti ve Hizbullah’ın bu savaşa dahil olmasını büyük bir stratejik hata olarak nitelendirdi.
İran ve Hizbullah için büyük stratejik hata vurgusu
Program sunucusu Muhammed Remaş’ın, İran yönetiminin Suriye’ye müdahalesinden pişmanlık duyup duymadığı yönündeki doğrudan sorusuna Ahmediyan, “Tahminimce evet” şeklinde yanıt verdi. Suriye’deki iç savaş sürecine dahil olmanın Tahran ve müttefiklerine Arap dünyasındaki geniş halk kitleleri nezdinde ciddi bir manevi ve toplumsal itibar kaybettirdiğini ifade eden İranlı akademisyen, Suriye halkının yaşadığı insani trajedilerin “kalbini kanattığını” dile getirdi.
Hizbullah’ın Suriye sahasına girişini de değerlendiren Ahmediyan, örgütün bu adımının ilkesel bir hata olduğunu söyledi. Hizbullah’ın ilk etapta Arsal bölgesindeki silahlı grupları püskürtme gerekçesini öne sürdüğünü hatırlatan Ahmediyan, sahadaki askeri yayılmanın ise savunulamayacak derecede ağır bir stratejik hataya dönüştüğünü vurguladı. Uzun süren iç çatışmaların hem Lübnan hem de İran direniş ekseninin kapasitesini tükettiğini ve tarafları herkesin zararlı çıktığı geniş çaplı bir bölgesel kutuplaşmaya sürüklediğini kaydetti.
Esed yönetimiyle ittifakın güvenlik gerekçeleri
Programda Sednaya gibi hapishanelerde yaşanan hak ihlalleriyle suçlanan bir yönetimle kurulan yakın ilişki de gündeme getirildi. Ahmediyan, Tahran’ın Suriye yönetiminin iç politikalarını veya uygulamalarını benimsemediğini savunarak, kurulan iş birliğinin İsrail ile süregelen varoluşsal mücadele kapsamındaki güvenlik ve savunma zorunluluklarından kaynaklandığını ileri sürdü.
Beşşar Esed yönetimine verilen desteğin temel nedenini açıklayan Ahmediyan, Suriye’nin Gazze’ye Kornet füzelerinin ulaştırılması ve Lübnan’daki direniş hatlarının ikmalinin sağlanması açısından tek stratejik geçiş güzergahı olduğunu belirtti. Müttefiklere verilen desteğin onların iç yönetim biçimlerini onaylamak anlamına gelmediğini savunan akademisyen, bununla birlikte İsrail’e karşı mücadelenin kimseye sınırsız bir hareket alanı veya “açık çek” vermediğini de kabul etti. Sahadaki seçeneklerin karmaşıklığına dikkat çeken Ahmediyan, Tahran’ın o dönemde ya mevcut devlet yapısını desteklemek ya da sahayı DEAŞ ve El Nusra gibi silahlı örgütlere bırakmak gibi zorlu bir güvenlik ikilemiyle karşı karşıya kaldığını ifade etti.
Bölgesel eleştiriler ve imaj kaybı
Sunucu Muhammed Remaş ise İran’ın öne sürdüğü güvenlik gerekçelerine karşılık, silahların Suriye halkına doğrultulmasının bölge halklarının vicdanında derin bir kırılma yarattığını ve Tahran’ın “mazlumları savunma” söylemlerinin artık karşılık bulmadığını hatırlattı. Programa görüşleriyle katkı sunan yazar Cemal Sultan da Rusya’nın askeri güçlerinin bölgeye davet edilmesinin, siyasi nüfuz hesaplarının ilkelerin önüne geçtiğini gösterdiğini savundu. Sultan, Tahran ve müttefiklerinin müdahalesinin mücadeleyi İsrail karşıtlığından uzaklaştırarak Suriyelilerin iradesi aleyhine doğrudan bir hakimiyet savaşına dönüştürdüğünü dile getirdi.
Değerlendirmelerinin sonunda savaşın yarattığı mezhepsel boyut ve yıkıcı sonuçlar nedeniyle İran’ın uluslararası ve bölgesel imajının ağır darbe aldığını kabul eden Hasan Ahmediyan, stratejik hataların itiraf edilmesinin ulusal güvenlik ilkelerinden vazgeçmek anlamına gelmediğini, ancak Suriye dosyasının Tahran’da yeniden değerlendirilen temel bir tartışma konusu olmaya devam ettiğini sözlerine ekledi.


















