Amerika Birleşik Devletleri Kongresi’nde Cumhuriyetçi ve Demokrat kanattan senatörler, Ticaret Bakanlığı’na başvurarak Suriye’ye uygulanan ticari kısıtlamaların gevşetilmesini istedi. Şam yönetiminin terör sponsoru ülkeler listesinden çıkarılmasına ve genel yaptırımların aşamalı olarak kaldırılmasına rağmen yürürlükte kalan “E:1” ihracat denetim sınıflandırmasının, Amerikan şirketlerinin Suriye pazarına girişini engellediği ve ülkeyi Çin pazarına ittiği uyarısı yapıldı.
Çin tehlikesi ve Amerikan yatırımları
Senatör Joe Wilson, ABD malları ve yazılımları üzerindeki sıkı bürokratik denetimlerin devam etmesinin Amerikan teknolojisinin Suriye’ye ulaşmasını geciktirdiğini kaydetti. Sürecin hızla tamamlanması gerektiğini belirten Wilson, bürokratik engellerin sürmesi durumunda Suriye’nin alternatif pazarlara, özellikle de Çin’e yöneleceğini ifade etti.
Demokrat Senatör Jeanne Shaheen de yaptırımların gevşetilmesinin tek başına yeterli olmadığını, yatırımların önünü açacak pratik düzenlemelere ihtiyaç duyulduğunu belirtti. Geçtiğimiz dönemde Sezar Yasası’nın kaldırılması için ortak girişim yürüten her iki senatör, Suriye halkının kalkınma ve yeniden inşa sürecine katılımı için ticari engellerin bütünüyle temizlenmesi gerektiği görüşünde birleşiyor.
E:1 sınıflandırması nedir, neleri kapsıyor?
ABD İhracat İdaresi Yönetmelikleri (EAR) kapsamında uygulanan “E:1” statüsü, Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS) tarafından teröre destek verdiği iddia edilen ülkelere yönelik yürütülen özel bir kısıtlama mekanizmasını oluşturuyor. Güncel listede Suriye; İran ve Kuzey Kore ile aynı grupta tutuluyor.
Bu kategori, çift kullanımlı (hem sivil hem askeri) ürünlerin, ileri teknolojilerin ve yüzde 10’dan fazla ABD menşeili parça içeren yabancı üretim malların dahi Şam’a ihracını doğrudan lisans şartına bağlıyor. Lisans alma süreçlerinin aylar sürmesi ise küresel yatırımcıların Suriye’ye sermaye aktarma kararlarını olumsuz etkiliyor.
Washington yaptırım mimarisini gevşetmişti
ABD, 2024’ün sonunda düşen Beşar Esad rejiminin ardından Suriye’ye yönelik kapsamlı ekonomik ambargoları aşamalı biçimde sonlandırmıştı. 1 Temmuz 2025’te 14312 sayılı Başkanlık Kararnamesi ile ulusal acil durum kaldırılmış, Aralık 2025’te Sezar Yasası iptal edilmiş ve Ağustos 2026 itibarıyla Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) düzeyindeki ülke çaplı abluka sona ermişti. Ancak E:1 statüsünün teknik olarak geçerliliğini koruması, ticari normalleşmenin önünde son bürokratik duvar olarak duruyor.
Şam’dan reform ve şeffaflık adımları
Şam kanadında ise kısıtlamaların kalkması yönündeki hukuki hazırlıklar mali reformlarla destekleniyor. Suriye Merkez Bankası Başkanı ve Kara Paranın Aklanmasını Önleme Heyeti Başkanı Safvet Reslan, Paris’teki Mali Eylem Görev Gücü (FATF) Genel Kurulu’nda yaptığı değerlendirmede ülkenin gri listeden çıkış sürecini hızlandırmak adına şeffaflık ve risk yönetimi standartlarını en üst düzeye çıkardıklarını duyurdu.
Ekonomistler, E:1 listesinden çıkışın yalnızca ABD Ticaret Bakanlığı’nın atacağı idari bir düzenlemeye bağlı olduğunu, bankacılık reformlarıyla eş zamanlı gelecek bu adımın ülkenin yeniden inşası için hayati önem taşıdığını belirtiyor.
