Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile varılan mutabakat doğrultusunda bu yılın sonu itibarıyla İsrail’e yönelik askeri yardımların durdurulacağını açıklaması, İsrail güvenlik ve siyaset kulislerinde şok etkisi yarattı. Kararın güvenlik bürokrasisine önceden bildirilmemesi sebebiyle Tel Aviv’de derin bir kafa karışıklığı ve endişe hakim olurken, adımın kapsamı ve gelecekteki askeri iş birliklerine etkisi tartışılmaya başlandı.
Muhalefet lideri Yair Lapid, söz konusu kararı ülke tarihinin en ağır siyasi ve güvenlik fiyaskolarından biri olarak nitelendirdi. Lapid, Netanyahu’nun böyle bir adıma nasıl onay verdiğini sorgulayarak savunma teşkilatının bu ani karara hazırlıksız yakalandığını ifade etti.
“İsrail’in artık yardıma ihtiyacı yok”
Fox News kanalına verdiği mülakatta gelişmeyi duyuran Trump, İsrail’in güçlü bir ekonomiye sahip olduğunu ve artık Amerikan yardımlarına ihtiyaç duymadığını söyledi. Netanyahu ile bu konuyu aylar önce görüştüklerini iddia eden Trump, “İsrail’e yılda yaklaşık 4 milyar dolar veriyoruz ve artık buna ihtiyaçları yok. Bibi ile bu konuda anlaştık. Artık İsrail’e para ödemeyeceğiz, ihtiyaç duyarlarsa elbette yardım ederiz” ifadelerini kullandı.
Açıklamasında iç politika dinamiklerine de değinen Trump, İsrail’e sağlanan yardımların Demokratlar ve sol eğilimli siyasetçiler tarafından Cumhuriyetçilere karşı bir koz olarak kullanıldığını savundu. Trump, özellikle Michigan eyaletinde Senato yarışına katılan Abdul El-Sayed gibi Demokrat adayların bu yardımları seçim propagandasına dönüştürmesinin önüne geçmek istediğini belirtti.
İsrail güvenlik kurumlarında kriz masası
Açıklamaların ardından İsrail Kamu Yayın Kuruluşu (KAN), Savunma Bakanlığı ve ordu yetkililerinin kararı şaşkınlıkla karşıladığını aktardı. İsrailli üst düzey bir güvenlik yetkilisi, “Böyle bir duyuruyu, özellikle de bugün hiç beklemiyorduk. Amerikalılarla temas sürüyor ancak tam anlamıyla bir sürpriz yaşadık” değerlendirmesinde bulundu.
İsrail Kanal 12 televizyonu ise güvenlik bürokrasisinde kaygının tırmandığını, kararın yalnızca nakit yardımları mı kapsadığı yoksa ortak savunma projeleri ve istihbarat paylaşımını da etkileyip etkilemeyeceğinin araştırıldığını bildirdi. İsrail Maliye Bakanlığı’nın dahi süreçten haberdar olmadığı, oysa kesilmesi planlanan yardımın 2027 ve 2028 savunma bütçesi planlamalarında kritik bir finansman kalemi olarak yer aldığı vurgulandı.
Wall Street Journal gazetesi de askeri yetkililer dahil Tel Aviv yönetiminin açıklamayı şaşkınlıkla takip ettiğini doğrularken, İsrail Savunma Bakanlığı heyetinin kısa süre önce Alabama’da ABD ordu yetkilileriyle geleceğe dönük tedarik projelerini görüştüğü hatırlatıldı.
Milyarlarca dolarlık silah anlaşmaları tehlikede
ABD ile İsrail arasında 2028 yılına kadar geçerli olan ve yıllık 3,8 milyar dolarlık hibeyi içeren mevcut mutabakat zaptı kapsamında sağlanan fonların büyük kısmı doğrudan Amerikan savunma sanayi şirketlerine aktarılıyor. Eski İsrail Ulusal Güvenlik Danışman Yardımcısı Chuck Freilich, yardımların aniden kesilmesinin F-35 ve F-16 tedarik programları başta olmak üzere çok yıllı savunma anlaşmalarını zora sokacağını ve bu durumun ABD ekonomisini de olumsuz etkileyeceğini savundu.
Freilich, devam eden çatışmalar ve yükselen savunma bütçesi nedeniyle İsrail’in kısa vadede kendi mali kaynaklarıyla bu açığı kapatmasının mümkün olmadığını, Tel Aviv’in aslında her zamankinden daha fazla dış askeri desteğe muhtaç olduğunu ifade etti. Kararın ardından gözler, yardım tahsisatını her yıl bütçe kanunlarıyla onaylayan ABD Kongresi’nin atacağı adımlara çevrildi.
