ABD’den İran’a “Demir Kapı” hamlesi: Hazar Denizi abluka altında mı?

Tahran, Hazar Denizi’nde abluka iddialarını yalanladı. ABD'nin yeni görev gücü İran'ın kuzey kapısını kapatabilir mi?

ABD’den İran’a "Demir Kapı" hamlesi: Hazar Denizi abluka altında mı?

İran Ekonomi Bakanı Ali Medenizade, salı günü yaptığı açıklamada ülkesinin Hazar Denizi’nde abluka altına alındığı yönündeki iddiaları yalanlayarak, bu hat üzerindeki ticari hacmin aksine artış gösterdiğini belirtti. Güney limanlarındaki sevkiyatların bir kısmının kuzey ve kara sınırlarına yönlendirilmesi nedeniyle bölgede yoğunluk yaşandığını ifade eden Medenizade, gümrük idaresi başkanına ana geçiş noktalarını yerinde inceleme ve ticareti kolaylaştıracak adımlar atma talimatı verdiğini duyurdu.

Tahran’dan gelen bu açıklama, ABD Merkez Komutanlığının (CENTCOM) 7 Kasım’da “Demir Kapı” adlı özel bir görev gücü kurduğunu ve Hazar Denizi’ni de bu birimin faaliyet alanına dahil ettiğini açıklamasının ardından Washington’ın söz konusu ticaret hattını kesintiye uğratıp uğratamayacağı sorusunu yeniden gündeme taşıdı.

“Demir Kapı” görev gücü ve askeri abluka tartışması

ABD tarafından yapılan açıklamaya göre merkezi Florida eyaletindeki Tampa şehrinde bulunan ve yaklaşık 20 askeri ve sivil personelden oluşan ekip; İran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden gelişmiş silahların, çift kullanımlı teknolojilerin, yaptırım kapsamındaki maddelerin ve yasa dışı gelir akışlarının geçişini engellemek için ABD kurumlarıyla koordinasyon içinde çalışacak. Ancak açıklamada deniz içinde gemilerin fiilen durdurulmasına veya bölgeye donanma konuşlandırılmasına dair herhangi bir operasyonel mekanizmaya yer verilmemesi, tedarik ağlarına yönelik baskı ile askeri abluka arasındaki ayrımı öne çıkarıyor.

Tahran’daki Allame Tabatabai Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Murtaza Şükri, Al Jazeera Net’e yaptığı değerlendirmede, ABD’nin Hazar Denizi içinde İran limanlarına giden ticari gemileri fiilen durdurabileceği yönündeki söylemlerin gerçekçi bir askeri plandan ziyade “medya manipülasyonu ve psikolojik savaş” niteliği taşıdığını savundu. Açık denizlere doğrudan doğal çıkışı bulunmayan kapalı bir havza olan Hazar’da gemilere müdahale edebilmek için üslere, konuşlanmış bir donanmaya ve tedarik hatlarına ihtiyaç duyulduğunu belirten Şükri, Washington’ın bölgede bu imkanlara sahip olmadığını vurguladı.

Hukuki engeller ve Rusya faktörü

Hazar Denizi’nin diğer denizlerle bağlantısı, Azak ve Karadeniz’e açılan Volga-Don kanalı ile Baltık Denizi’ne uzanan Volga-Baltık su yolu üzerinden sağlanıyor ve bu hatların tamamı Rusya topraklarından geçiyor. 2018 yılında Aktau’da imzalanan Hazar Denizi’nin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşme’nin, kıyıdaş olmayan ülkelerin denizde silahlı kuvvet bulundurmasını yasakladığını hatırlatan Şükri (sözleşmenin yürürlüğe girmesi için beşinci onay belgesinin teslim edilmesi şartı bulunsa da), kıyıdaş ülkelerin ve özellikle Rusya’nın tutumunun dış askeri müdahaleye izin vermeyeceğini dile getirdi. Şükri, bölgedeki deniz güvenliğinin Tahran ve Moskova arasında ortak bir kırmızı çizgi olduğunu ifade etti.

Ekonomik ve hibrit baskı araçları devrede

Askeri bir abluka yerine Washington’ın “ekonomik ve hibrit savaş” yöntemlerine başvurabileceğine dikkat çeken Şükri; nakliye şirketleri ve limanlara yönelik ikincil yaptırımların, denizcilik sigortası ve klas kuruluşları üzerindeki baskıların ve tedarik zincirlerini izlemeye yönelik siber-istihbarat operasyonlarının devreye sokulabileceğini belirtti. İran ve ortaklarının ise bağımsız sigorta ağları kurarak, filolarını yerlileştirerek ve ödemeleri ulusal para birimleriyle gerçekleştirerek azami baskı politikasını aşmaya çalıştığı kaydedildi.

Kuzey limanlarının kapasitesi ve operasyonel darboğazlar

İran kaynakları, özellikle gıda ve tarımsal üretim açısından Hazar hattının kritik önem taşıdığını ortaya koyuyor. İran Ticaret Odası Tarım Komisyonu Başkanı’nın Tesnim Haber Ajansı’na yansıyan açıklamalarına göre, bu güzergah üzerinden buğday, arpa, mısır, bitkisel yağlar ve yağlı tohumlar ithal edilirken; ihraç ürünleri arasında çimento öne çıkıyor. Haziran ayında Kum kentinden demir yoluyla Emirabad Limanı’na ulaştırılan çimento sevkiyatının Moskova’ya ihraç edilmesi bu hattın aktif kullanımına örnek gösteriliyor.

Buna karşın kuzey limanlarının güney limanlarının yerini tamamen doldurabilecek kapasitede olmadığı belirtiliyor. İran Limanlar ve Denizcilik Örgütü Başkanı Muhammed Şekibi Neseb, kuzey limanlarının nominal kapasitesinin yaklaşık 30 milyon ton olduğunu, ekipman ve altyapı yatırımlarının tamamlanması şartıyla temel ürün boşaltma kapasitesini 17 milyon tona çıkarmayı hedeflediklerini açıkladı. Ancak sahadaki operasyonel kısıtlamalar devam ediyor:

  • 11 Kasım tarihli verilere göre ekipman eksikliği ve bürokratik işlemler nedeniyle Emirabad Limanı’nda 38 ila 40 gemi yük boşaltmak için bekliyor.
  • Enzeli Limanı’nda 15, Nuşehr Limanı’nda ise 10 gemi sırada beklerken, bazı gemilerin bekleme süresi 7 güne kadar ulaşıyor.

Uzmanlara göre ABD’nin girişiminin fiili bir engele dönüşüp dönüşmediği; kıyıdaş ülkelerin İran gemilerini kabul etmemesi ya da Astrahan ve Bakü gibi limanlarda teknik hizmetlerin durdurulması gibi göstergelerle anlaşılacak. Mevcut siyasi irade ve süren ticaret hacmi nedeniyle ABD hamlesi Tahran cephesinde “kağıttan bir duvar” olarak nitelendirilse de yaptırım baskılarının navlun, sigorta maliyetleri ve ödeme sistemleri üzerindeki gerçek etkisi önümüzdeki süreçteki ticaret verileriyle netlik kazanacak.

ABD’den İran’a “Demir Kapı” hamlesi: Hazar Denizi abluka altında mı?
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.