Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), üye ülkelere dağıttığı gizli raporda Suriye’deki devrik Beşar Esad rejiminin yürüttüğü gizli nükleer faaliyetlerin boyutunu gözler önüne serdi. Rapora göre eski rejim, ülkenin doğusundaki Deyrizor’da UAEA’ya bildirilmemiş bir nükleer reaktör inşa etti ve buna bağlı tesislerle nükleer materyalleri uluslararası denetim mekanizmalarından gizledi.
Ağustos ayında Suriye’deki çeşitli sahalarda incelemelerde bulunan ajans müfettişleri, eski Şam yönetiminin Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT) Kapsamlı Güvenlik Denetimi Anlaşması’na aykırı davrandığını ve nükleer tesisleri bildirmediğini resmen teyit etti.
Deyrizor sahasındaki soğutma yapısı reaktörle örtüşüyor
UAEA müfettişleri, 29 Ağustos’ta Deyrizor sahasına giderek kazı çalışmalarını inceledi ve ortaya çıkarılan soğutma altyapısını denetledi. Ajans tarafından yapılan tespitte, alandaki soğutma yapısının tipik bir nükleer reaktör tasarımıyla birebir örtüştüğü vurgulandı.
Söz konusu tesis, 2007 yılında İsrail tarafından vurularak imha edilmiş ve varlığı ilk kez bu saldırıyla kamuoyuna yansımıştı. Suriye makamları daha sonra alanı tamamen düzleştirmiş, ajansın sorularını ise yanıtsız bırakmıştı. Bölgeden 2024 yılında alınan numunelerde uranyum partiküllerine rastlanmıştı. İstihbarat raporlarında, reaktörün Kuzey Kore desteğiyle inşa edildiği değerlendiriliyordu.
Raporda ayrıca, Deyrizor’daki ana sahaya işlevsel olarak bağlı üç ayrı noktanın tespit edildiği kaydedildi:
- Yakıt Üretim Sahası: Yakıt dönüştürme ve reaktör yakıtı imalatı için kullanılan tesis,
- Geçici Lojistik Alanı: İnşaat malzemelerinin geçici depolanması için kurulan nokta,
- Yeniden İşleme Merkezi: İnşaat materyallerinin sevkiyatı ve planlanan yeniden işleme faaliyetleri için ayrılan tesis.
Bildirilmemiş tesiste 73 ton doğal uranyum bulundu
UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi ve kıdemli müfettiş heyeti, Şam yönetiminin 17 Temmuz’daki resmi daveti ve bildirimi üzerine daha önce kayıtlarda yer almayan yeni bir sahayı ziyaret etti. Yapılan teknik incelemelerde, koruyucu kılıflar içinde yakıt çubukları şeklinde gizlenmiş yaklaşık 73 ton doğal uranyum metali tespit edildi.
Yetkililer, bu miktarın yaklaşık 55 tonunun doğrudan reaktör yakıt çubuğu formunda olduğunu ve materyallerin tamamının kontrol ve mühür altına alındığını bildirdi.
Yeni yönetimle şeffaflık sağlandı, İran endişesi sürüyor
UAEA, Suriye’deki yeni yönetimin gösterdiği şeffaflık ve iş birliği sayesinde askıda kalan tüm güvenlik denetimi dosyalarının netliğe kavuşturulduğunu kaydetti.
Buna karşın ajansın eş zamanlı yayımladığı İran raporunda benzer bir ilerleme sağlanamadı. Ajans, Haziran 2025’teki askeri saldırılardan bu yana İran’ın uranyum stoklarının doğrulanamadığını ve bu tablonun nükleer silahların yayılması açısından ciddi bir endişe kaynağı olmayı sürdürdüğünü vurguladı.
