Stratejik Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer trafiği fiilen durma noktasına gelirken, İran yönetimi kritik su yolunu kapalı tutma kararlılığını sahada sürdürüyor. İran kıyılarına paralel uzanan kuzey deniz koridorunda çok sayıda ticari gemi ve petrol tankeri bekletilirken; geçişler tamamen Devrim Muhafızları’nın talimatlarına göre yönetiliyor. Tahran yönetimi, yalnızca Çin ve Irak gibi “dost ülke” bayrağı taşıyan sınırlı sayıdaki geminin geçişine izin veriyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD’nin son günlerde İran petrol tankerlerini hedef aldığını ve İran limanlarına uygulanan deniz ablukasının sürdüğünü belirterek boğazın “güvenli olmadığını” ilan etti. Tahran, Hark Adası ve Cask Limanı çevresinde vurulan tankerlerine karşılık olarak Umman Denizi’ndeki abluka sahasında Amerikan unsurlarını hedef aldığını savunuyor.
Umman Denizi ve Hint Okyanusu’nu kapsayan “Yasak Bölge” planı
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, boğazın batısından Umman Denizi’ndeki deniz ablukası hattına, Kuzey Hint Okyanusu’ndan Körfez sularına kadar uzanacak yeni bir “yasak bölge” ilan etmeye hazırlandıklarını duyurdu.
Rızai, izin almaksızın ya da belirlenen kuralların dışına çıkarak bölgeye girmeye çalışan gemilere karşı sert yaptırımlar uygulanacağını açıkladı:
- Doğrudan hedef alma ve geçiş ücreti: İhlal yapan gemilerin doğrudan vurulabileceği ya da zorunlu geçiş harçlarına tabi tutulacağı belirtildi.
- Deniz mayınları devrede: İranlı yetkililerin boğazı kapatmada “en etkili stratejik silah” olarak nitelendirdiği deniz mayınlarının güzergaha döşenmesi tehdidinde bulunuldu.
- Günde yalnızca birkaç gemi: Rızai, boğaz trafiğinin fiilen kilitlendiğini ve günlük geçişlerin yalnızca 5-6 gemiyle sınırlı kaldığını belirterek bunun boğazın açık olduğu anlamına gelmeyeceğini vurguladı.
Umman ile rota anlaşması ve Washington’ın itirazı
Tahran yönetimi bir yandan da Umman ile seyrüsefer rotalarını yeniden düzenleyen bir anlaşmayı yürürlüğe koymayı hedefliyor. Taslağa göre Umman Denizi’nden Basra Körfezi’ne girişler İran’ın kuzey koridorundan, Körfez’den çıkışlar ise İran ve Umman arasında paylaştırılan iki ayrı hattan sağlanacak.
İran, bu planın Uluslararası Denizcilik Örgütü’ne (IMO) tescil ettirileceğini öne sürse de Maskat ile yakın ilişkilere sahip Washington yönetiminin itirazları süreci kilitliyor. ABD, Hürmüz Boğazı’nın ve uluslararası geçiş koridorunun denetiminin kısmen dahi olsa Tahran’ın inisiyatifine bırakılmasına karşı çıkıyor. Beyaz Saray, böyle bir kontrol mekanizmasının İran tarafından denetimsiz silah kaçakçılığı için kullanılmasından endişe duyuyor.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) geçtiğimiz temmuz ayında Hürmüz’deki ticari gemi saldırılarına misilleme olarak İran limanlarına deniz ablukası başlatmasıyla tırmanan gerilim, küresel enerji ve ticaret hatlarını derinden sarsmaya devam ediyor.
