Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde tırmanan askeri gerilim, küresel enerji piyasalarını ve Washington yönetimini yeni bir krizin eşiğine getirdi. İran’ın boğazdan geçen ticari gemilere yönelik saldırılarını yoğunlaştırması ve petrol sevkiyatını sekteye uğratması üzerine, ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) Tahran’a yönelik kapsamlı misilleme seçeneklerini masaya yatırdı.
Amerikan basınına ve uluslararası denizcilik takip verilerine yansıyan raporlara göre, Tahran yönetimi deniz trafiğini kilitleyerek petrol fiyatlarını tırmandırmayı ve Beyaz Saray’ı diplomatik tavizlere zorlamayı hedefliyor. Kpler ve Birleşmiş Milletler (BM) verileri, geçtiğimiz hafta içinde en az dokuz ticari geminin doğrudan hedef alındığını ortaya koydu. Saldırıların etkisiyle cuma günü boğazdan geçen ham petrol miktarı 16 milyon varil seviyesindeyken, pazartesi itibarıyla bu rakam neredeyse yarı yarıya eridi.
Riyad Havalimanı vuruldu, petrol fiyatları fırladı
Bölgedeki çatışma hattı yalnızca Hürmüz ile sınırlı kalmayarak Basra Körfezi’nden Kızıldeniz’e kadar genişledi. Katar açıklarında bir petrol tankerine düzenlenen saldırının hemen ardından, Yemen’deki Husiler Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’ı balistik füzelerle hedef aldı.
Suudi Arabistan Sivil Havacılık Genel Otoritesi (GACA), Kral Halid Uluslararası Havalimanı’na düzenlenen çifte saldırıda aralarında bir Saudia pilotunun da bulunduğu 3 vatandaşın hayatını kaybettiğini, bir yolcu uçağının ve havalimanı tesislerinin hasar gördüğünü açıkladı. Orta Doğu uzmanları, doğrudan hedef haline gelen enerji hatları ve stratejik noktalara yönelik bu saldırıların, yaklaşan ABD ara seçimleri öncesinde petrol fiyatlarını hızla yukarı tırmandırdığına dikkat çekiyor.
Üç uçak gemisi intikali ve Pentagon’un 3 günlük planı
The New York Times’ın Beyaz Saray ve askeri yetkililere dayandırdığı kulis haberine göre ABD ordusu, Orta Doğu’daki varlığını 3 uçak gemisi görev grubu seviyesine çıkararak dev bir yığınak oluşturdu. ABD Başkanı Donald Trump’ın doğrudan savaşa girme konusundaki tereddütlerine rağmen, Pentagon olası bir harekât planını hazır tutuyor.
Pentagon ve Ulusal Güvenlik Konseyi’nin geçtiğimiz aylarda Trump’a sunduğu beş farklı kapsamlı saldırı planının başkan tarafından reddedildiği belirtiliyor. Ancak son toplantıda Başkan Yardımcısı JD Vance liderliğinde toplanan üst düzey güvenlik yetkililerinin, İran’a yönelik yaklaşık 3 gün sürecek yoğun bir hava operasyonu senaryosunu tartıştığı kaydedildi. Planlanan senaryo şu hedefleri içeriyor:
- İran’ın füze ve insansız hava aracı (İHA) depolarının vurulması,
- Kritik enerji altyapısı tesislerinin hedef alınması,
- Devrim Muhafızları Ordusu komuta merkezlerinin etkisiz hale getirilmesi.
Füze stokları eriyor, diplomasi tıkanıyor
Pentagon kulislerinde olası bir operasyona yönelik teknik çekinceler de öne çıkıyor. İran’ın hava savunma ve füze taktiklerini geliştirmesi sebebiyle, fırlatılan mühimmatları engellemek için artık ilk dönemlere kıyasla çok daha fazla önleme füzesi (interceptor) gerekiyor. Bu durum, ABD ve müttefiklerinin zaten kısıtlı olan hava savunma mühimmat stoklarını tükenme noktasına getiriyor.
Diplomatik kanatta yürütülen dolaylı müzakerelerin ise nükleer dosyadaki öncelik anlaşmazlığı nedeniyle kilitlendiği belirtiliyor. Washington nükleer programın ilk aşamada durdurulmasını şart koşarken, Tahran bu maddenin müzakerelerin en sonuna bırakılmasında ısrar ediyor. Trump’ın Kongre ara seçimleri öncesinde askeri bir maceraya onay verip vermeyeceği belirsizliğini korurken, bölgedeki donanma hareketliliği teyakkuz seviyesinde tutuluyor.
