Küresel deniz ticareti, Orta Doğu’daki krizlerin ardından bu kez Karadeniz’de tırmanan gerilimle sarsılıyor. Ticari gemilere, petrol ve kimyasal madde taşıyan tankerlere yönelik peş peşe düzenlenen saldırılar; can kayıpları, kaybolan denizciler ve rekor seviyelere ulaşan sigorta primleri nedeniyle yeni bir seyrüsefer krizini gündeme taşıdı. Hürmüz Boğazı’ndaki aksamaların etkileri sürerken, Karadeniz’in de tehlikeli bir çatışma sahasına dönüşmesi dünya genelinde tedarik zinciri endişelerini zirveye çıkardı.
2026 yılının ilk sekiz ayında Karadeniz’de en az 163 sivil ve ticari gemi hedef alındı. Ekim ayında ise tansiyon daha da yükseldi; Rusya ve Bulgaristan açıklarındaki gemilerin yanı sıra Romanya’nın Sulina kenti yakınlarında iki kimyasal ve petrol tankerinde yangın çıktı, bir yük gemisi ise doğrudan Romanya kara sularında vuruldu. Enerji, tahıl ve hammadde koridorlarının aynı anda darbe alması, piyasalarda fiyat şoklarını yeniden tetikleme riski taşıyor.
Hürmüz petrol, Karadeniz ise buğday damarı
Hürmüz Boğazı dünya petrol ve doğal gaz sevkiyatının ana arteri konumundayken, Karadeniz ise küresel tahıl ve tarım ürünleri ticaretinin omurgasını oluşturuyor. Şubat 2026’da patlak veren bölgesel savaşın ardından Hürmüz’den geçen petrol akışının zirve dönemlerde yüzde 80’den fazla gerilemesi, birçok ülkeyi stratejik rezervlerini kullanmaya zorlamıştı. Gübre ve kimyasal ham madde tedarikindeki aksamalar ise tarımsal maliyetleri tırmandırmıştı.
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) Gıda Güvenliği Uzmanı Caitlin Welsh, iki boğaz arasındaki kritik dengeyi şu sözlerle özetliyor:
“Karadeniz’in küresel buğday ticareti için taşıdığı hayati önem, Hürmüz Boğazı’nın dünya petrol ticareti için sahip olduğu stratejik ağırlıkla birebir eşdeğerdir.”
Tedarik zincirleri tamamen kopar mı?
Mevcut veriler henüz küresel ticaretin topyekûn bir kilitlenme yaşadığını göstermese de alternatif limanların devreye girmesi operasyonel maliyetleri ve risk primlerini katladı. Güvenlik kaygıları sebebiyle bazı uluslararası taşımacılık şirketleri bölgeye sefer düzenlemekten kaçınırken, tırmanan sigorta bedelleri ve uzayan teslimat süreleri gıda ve enerji fiyatlarına doğrudan zam olarak yansıyor.
Endişelerin odağında özellikle Ukrayna’nın buğday, mısır ve ayçiçek yağı ihracatında kilit rol oynayan Romanya’nın Köstence (Constanta) Limanı bulunuyor. Romanyalı Güvenlik Uzmanı Claudiu Degeratu, tehdidin bu rotaya doğru genişlemesinin Orta Doğu ve Afrika pazarlarına yapılan gıda sevkiyatını ciddi biçimde daraltacağını vurguluyor.
Romanya’dan NATO’ya gözetim çağrısı
Bölgedeki son saldırıların ardından oklar Moskova yönetimine çevrildi. Romanya makamları, Ukrayna’nın Karadeniz’deki sivil gemileri hedef almasının mantık dışı olduğunu, ortaya çıkan krizin yalnızca Rusya’nın lehine sonuç doğurduğunu belirtti. Bükreş yönetimi, NATO’ya Karadeniz’deki denetim ve gözetim faaliyetlerini sıkılaştırma çağrısında bulunurken; kalıcı deniz güvenliğinin ancak Rusya-Ukrayna savaşının nihai olarak sonlandırılmasıyla sağlanabileceğine dikkat çekti. Coğrafi ve askeri dinamikleri farklı olsa da hem Hürmüz hem Karadeniz’in birer çatışma sahasına dönmesi, küresel ekonomiyi çifte tedarik krizinin eşiğine getiriyor.
