İran’da buğday üreticileri, bir önceki hasat dönemine ait alacaklarının tamamını tahsil edememiş olmanın ve yeni sezon alım fiyatlarının henüz netleşmemesinin yarattığı belirsizlik ortamında yeni ekim dönemine başladı. Çiftçiler bir yandan tohum, gübre ve tarımsal girdi maliyetlerini finanse etmeye çalışırken, diğer yandan devlete aylar önce teslim ettikleri ürünün bedelini bekliyor.
Tarımsal krizin temelini rekolte düşüklüğünden ziyade ödeme takvimindeki gecikmeler, girdi maliyetlerindeki artış ve açıklanmayan taban fiyat oluşturuyor. İran Sübvansiyon Kurumu, 30 Eylül’de çiftçilere yaklaşık 410,8 trilyon riyal (yaklaşık 235 milyon dolar) ek ödeme aktararak devlet alımları kapsamındaki toplam ödemeyi 3 bin 900 trilyon riyale (2,2 milyar dolar) yükseltti. Ancak yapılan son ödemelere rağmen toplam borcun ne kadarının kapatıldığına dair net bir bilanço paylaşılmadı. İran Tarım Bakanlığı verilerine göre geçtiğimiz sezon 14,1 milyon ton rekolte elde edilirken, devlet 8,5 milyon tonluk alım gerçekleştirdi.
Farklı tarihler ve taban fiyat belirsizliği
Hükümet kanadından gelen çelişkili açıklamalar çiftçiler arasındaki kaygıyı artırıyor. Tarım Bakanı Gulamrıza Nuri ödemelerin 7 Ekim’e kadar tamamlanacağını duyururken, Hükümet Sözcüsü Fatma Muhacerani kalan bakiye için 22 Ekim tarihini işaret etti. Bu gecikme, üreticilerin yeni üretim döngüsüne ciddi bir likidite sıkıntısıyla girmesine yol açıyor.
Bunun yanı sıra 1 Ekim itibarıyla yeni sezon için garantili alım fiyatı resmiyet kazanmadı. Teknik komisyonlar kilogram başına yaklaşık 850 bin riyal (yaklaşık 0,5 dolar) seviyesinde bir taban fiyat önerse de bu teklif henüz yürürlüğe girmedi. Ürününün satış fiyatını bilmeyen üretici, üretim planlaması yapmakta zorlanıyor.
Gübre fiyatları ve girdi maliyetleri üreticiyi zorluyor
Fiyat belirsizliğine ek olarak tarımsal girdi maliyetleri de üreticinin omzundaki yükü ağırlaştırıyor. Resmi fiyat listelerine göre 50 kilogramlık triple süperfosfat gübresinin çuval fiyatı yaklaşık 70,1 milyon riyale (40 dolar) ulaştı. Gülistan eyaleti gibi bazı bölgelerde kayıtlı çiftçilere çuval başına sınırlı sübvansiyon sağlansa da sahada fosfat ve potasyum bazlı gübrelerin temininde ciddi aksaklıklar yaşanıyor.
Öte yandan Tahran yönetimi, sanayi ve ticaret sektöründeki yetkili işletmelere yerli buğdayı pazarlık usulüyle doğrudan satın alma veya ithalat yoluna gitme izni verdi. Bu adım ekmeklik buğday ithalatını doğrudan kapsamamasına rağmen piyasadaki dengeleri etkiliyor. İran’da yeni tarım sezonu, devletin stratejik ürünü olan buğdayda çiftçiyi sahada tutabilme ve gıda güvenliğini koruma kabiliyetini doğrudan test ediyor.
