İran ekonomisi, petrol ve gaz üretimindeki sert düşüş ve devam eden yaptırımların gölgesinde hem derin bir küçülme hem de yüksek enflasyon kıskacına girdi. 2026 yılının ilkbahar çeyreğinde (İran takvimine göre yılın ilk üç ayı) üretim cephesinde sert bir gerileme kaydedilirken, eylül ayı verileri temel tüketim maddelerindeki fiyat artışlarının sürdüğünü ortaya koydu.
İran İstatistik Merkezi tarafından yayımlanan resmi verilere göre, İran’ın sabit fiyatlarla Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) 2026 ilkbaharında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 10,1 oranında daraldı. Petrol sektörü hariç tutulduğunda dahi ekonomik daralma yüzde 4,6 olarak hesaplandı.
Daralmanın üçte ikisi petrol ve gaz sektöründen kaynaklandı
Ekonomik gerilemenin en büyük faturası enerji sektörüne kesildi. Petrol ve doğal gaz çıkarma faaliyetlerini de içeren sanayi ve madencilik grubu yüzde 14,7 küçüldü. Ayrıntılı hesaplamalar, petrol ve gaz üretimindeki düşüşün genel ekonomik daralmanın 6,7 yüzdelik puanını, yani yaklaşık üçte ikisini tek başına oluşturduğunu gösterdi.
Bunun yanı sıra hizmetler sektörü yüzde 4,8, imalat sanayii yüzde 2,5 gerilerken; yatırımların temel göstergelerinden olan gayrisafi sabit sermaye oluşumu yüzde 8,4 düşüş kaydetti. Tarım sektörü ise yüzde 2,3’lük sınırlı bir büyüme ile daralmayan tek ana sektör oldu.
Yıllık enflasyon yüzde 83,8 ile zirvede kalmaya devam ediyor
İran Merkez Bankası Başkanı Abdunnasır Hemmeti, kentsel alanlarda Tüketici Fiyat Endeksi’nin (TÜFE) eylül ayında (Şehriver ayı) bir önceki aya göre yüzde 3,9 arttığını açıkladı.
Hemmeti, yıllık bazdaki enflasyonun bir önceki ayki yüzde 84,4 seviyesinden yüzde 83,8’e gerilediğini ve bunun 15 aydır ilk kez görülen bir ivme kaybı olduğunu belirtti. Ancak ekonomistler, yıllık orandaki bu sınırlı düşüşün fiyatların gerilediği anlamına gelmediğini, artış hızının sadece binde birkaç puan yavaşladığını vurguluyor.
Gıda ve ulaştırmada yüzde 100’ü aşan artışlar
İran İstatistik Merkezi’nin hanehalkı harcamalarına ilişkin paylaştığı ayrıntılı kalemler, vatandaşların karşı karşıya kaldığı geçim krizini net biçimde belgeliyor. Geçtiğimiz aya ait yıllık fiyat değişimlerinde:
- Gıda ve alkolsüz içecek fiyatları yüzde 127,5,
- Ulaştırma grubu harcamaları yüzde 104,8,
- Konut, su, elektrik, gaz ve yakıt grubu yüzde 37,2 (yalnızca kira artışları yüzde 31,8) oranında artış gösterdi.
Merkez Bankası yönetimi; yüksek enflasyon ve üretimdeki daralmayı süregelen savaş ortamına, uluslararası yaptırımlara, deniz ablukalarına ve enflasyon beklentilerine bağlıyor. Alım gücünün hızla erimesi ve sanayi üretimindeki tıkanıklık, Tahran yönetiminin ekonomi üzerindeki kontrol kabiliyetini her geçen gün daha fazla zorluyor.
