Süregelen askeri çatışmalar, uluslararası yaptırımlar ve deniz ablukasının vurduğu sanayi altyapısı, İran ekonomisinde alışılmışın dışında yapısal bir dönüşümü beraberinde getirdi. Ülkede yaşanan belirsizlik ve yüksek enflasyon, yalnızca dar gelirli kesimleri değil, ülkenin orta ve üst gelir grubunu da doğrudan vurdu. Başkent Tahran sokaklarında ve ekonomi çevrelerinde, yüksek değerli gayrimenkul veya araçlara sahip olmasına rağmen günlük nakit akışını kaybedenler için “yoksul milyarderler” ya da “kağıt üstünde zenginler” tanımı kullanılmaya başlandı.
Değerlenen varlıklarına rağmen günlük temel harcamalarını dahi karşılamakta zorlanan bu yeni kesim; özel hastane faturalarını ödeyememekten, çocuklarını özel okullardan almak zorunda kalmaktan ve araç bakım masraflarını karşılayamamaktan şikayet ediyor.
Tahran sokaklarında likidite krizi: Satılamayan lüks araçlar
Tahran sokaklarında yaşanan tezat, doğrudan vatandaşların anlatımlarına yansıyor. Sanayi atölyesi son savaş sürecinde kapanan 52 yaşındaki Rıza, lüks otomobilini elden çıkarmak istediğini ancak piyasada gerçek değerinde alıcı bulamadığını belirtiyor. Değerli gayrimenkullere sahip olmasına rağmen düzenli gelir kaynağını yitirdiğini aktaran Rıza, eşinin özel hastanedeki tedavi masraflarını karşılamakta dahi zorlandığını ve on yıllardır alıştıkları yaşam standartlarından taviz vermek durumunda kaldıklarını ifade ediyor.
Ticari işletme sahibi 59 yaşındaki Mehtab ise internet kesintileri ve deniz taşımacılığındaki aksamalar nedeniyle ithalat ve dağıtım zincirlerinin koptuğunu söylüyor. Şirketinin üçte bir kapasiteyle çalıştığını ancak sabit giderlerin enflasyonla katlandığını vurgulayan Mehtab, sonbahar ve kış aylarında yaşanabilecek enerji kesintileriyle sanayi sektöründeki krizin daha da derinleşeceği uyarısında bulunuyor.
Maaşlar eridi, gayrimenkuller nakde dönemiyor
Akademisyen Kamran ise üniversite öğretim üyelerinin maaş artışlarının enflasyonun çok gerisinde kaldığını vurguluyor. Altın, araç ve gayrimenkul fiyatlarının nominal olarak fırlamasının insanları zenginleştirmediğine dikkat çeken Kamran, “Riyal cinsinden aldığımız gelirler eridi. Elinizdeki varlıklar kağıt üstünde değerleniyor ancak nakit akışı olmadığı için insanlar kağıt üstünde zengin, gerçekte ise kısıtlı bütçeli hale geldi. Malları büyük zararları göze almadan nakde çevirmek de mümkün olmuyor” değerlendirmesini yapıyor.
‘Ekonomi kuruyor, sosyal güvenlik tehdit altında’
Ekonomist Dr. Ali Sadıki, yaşanan tablonun enflasyon ve belirsizlik sarmalındaki bir ekonominin kaçınılmaz sonucu olduğunu belirtiyor. Tahran’ın lüks semtlerinde dahi ailelerin nakit akışı sağlayamadığı için yoksulluk sınırına yaklaştığını ifade eden Sadıki, krizin toplumsal yansımalarına dikkat çekiyor.
Devletin sağladığı doğrudan destek ve sübvansiyonların enflasyon karşısında hızla eridiğini ve işlevsiz kaldığını savunan Sadıki; artan yoksulluğun boşanma, suç oranları ve psikolojik sorunları tırmandırabileceği uyarısında bulunuyor. Sadıki, mevcut şartların sürmesi halinde ülke ekonomisinin sermaye açısından tamamen kuruyacağını belirterek, toparlanmanın ancak savaşı sonlandıracak bölgesel ve uluslararası bir uzlaşma zemininde mümkün olabileceğini kaydediyor.
