İran liderliğinin son dönemde güvenlik ve komuta kademesinde gerçekleştirdiği üst düzey atamalar, Washington ile yürütülen gerilimde uzun vadeli ve doğrudan caydırıcılığa dayalı yeni bir askeri doktrine geçildiğini gösteriyor. Foreign Policy dergisinde yer alan analize göre Tahran yönetimi, yaşanan kayıpları telafi etmenin ötesinde, ABD ve İsrail ile uzun soluklu bir yıpratma savaşına hazırlanmak amacıyla güvenlik mimarisini baştan aşağı yeniliyor.
Tahran’da komuta kademesinde yapısal dönüşüm
İran’ın yeni harekât yapısı; askeri karar mekanizmasının merkezileştirilmesini, karşı tarafa ağır maliyetler yükleyecek taarruz operasyonlarına odaklanılmasını ve askeri, ekonomik ile diplomatik adımların tam entegrasyonunu temel alıyor.
Bu çerçevede Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreterliği görevine Muhsin Rızai’nin getirilmesi kritik bir hamle olarak değerlendiriliyor. Devrim Muhafızları bünyesinde kara, deniz ve hava kuvvetlerinin yanı sıra Kudüs Gücü’nün kurulmasında rol oynayan kıdemli bir stratejist olan Rızai’nin göreve gelişi, olası müzakerelerde İran’ın çıtayı yükselteceğine ve somut kazanımlar elde etmeden taviz vermeyeceğine işaret ediyor.
Komuta kademesindeki diğer değişiklikler kapsamında Ali Abdullahi Genelkurmay Başkanlığına getirilirken, Hatemü’l Enbiya Karargahı’nın Genelkurmay bünyesine tam entegrasyonu hedefleniyor. Devrim Muhafızları Komutanlığına Ahmed Vahidi asaleten atanırken, Deniz Kuvvetleri Komutanlığına Ali Uzmayi getirildi. İç güvenlik ve istihbarat koordinasyonunu güçlendirmek amacıyla Besic teşkilatının başına ise Hüseyin Taib yeniden görevlendirildi.
“Stratejik sabır” doktrininden yüksek maliyetli caydırıcılığa
Güvenlik çevrelerinde yapılan değerlendirmeler, 2018’deki nükleer anlaşmadan çekilme sürecinden bu yana uygulanan “stratejik sabır” politikasının terk edildiğini ortaya koyuyor. Tahran’daki yeni yaklaşım; itidal politikasının karşı tarafta zafiyet algısı oluşturduğu tezinden hareketle, rakiplerin katlanamayacağı askeri ve ekonomik maliyetler üretmeyi amaçlıyor.
Ekonomik güvenliği doğrudan ulusal güvenliğin bir parçası olarak tanımlayan Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü küresel piyasalara karşı en önemli koz olarak sahada tutmayı sürdürüyor.
ABD donanmasında lojistik baskı ve görev değişimi
Uzayan gerilim ve abluka operasyonları, ABD Donanması üzerinde lojistik ve operasyonel baskıyı artırıyor. Amerikan basınında yer alan bilgilere göre Pentagon, 250 günü aşkın süredir bölgede bulunan ve yaklaşık 200 gündür liman ziyareti yapmayan USS Abraham Lincoln uçak gemisini dinlendirmek amacıyla USS George Washington gemisini bölgeye sevk etmeye hazırlanıyor.
USS Abraham Lincoln gemisinde yaşanan lojistik aksamalar, personel yetersizliği ve artan psikolojik yıpranma iddiaları ABD Kongresi’nde de tartışmalara yol açtı. Demokrat senatörler operasyonların belirsiz hedeflerinin askerler üzerindeki yükü artırdığını savunurken, Savunma Bakanlığı (Pentagon) iddiaları reddederek deniz ablukasını süresiz devam ettirebilecek operasyonel kabiliyete sahip olduklarını açıkladı.
Pasifik dengeleri ve uzun vadeli riskler
Askeri uzmanlar, uçak gemilerinin görev yerlerinin değiştirilmesinin küresel ölçekte stratejik sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. USS George Washington’ın Pasifik bölgesinden çekilmesinin Hint-Pasifik sahasında geçici bir boşluk yaratabileceği ve donanmanın 11 aktif uçak gemisinin bakım-onarım döngüsünde uzun vadeli aksamalara neden olabileceği belirtiliyor.
Sahadaki gelişmeler, Tahran’ın savunma mimarisini uzun vadeli bir yıpratma savaşına göre tahkim ettiğini, Washington’ın ise uzayan askeri varlığın getirdiği operasyonel maliyetleri yönetmeye çalıştığını gösteriyor.
